ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ
ΠΡΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΟΝ, ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΠΟΡΙΩΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ
ΕΡΩΤΗΣΗ Γ΄: Περὶ τοῦ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ βαστάζοντος τὸ κεράμιον τοῦ ὕδατος
Ποιος είναι, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, εκείνος που μεταφέρει μέσα στην πόλη τη στάμνα με το νερό, και γιατί πρόκειται για νερό; Αυτόν συναντούν οι μαθητές που στέλνονται από τον Χριστό και λαμβάνουν την εντολή να τον ακολουθήσουν. Και ποιος είναι ο οικοδεσπότης; Και γιατί οι Ευαγγελιστές αποσιωπούν το όνομά του; Και τι σημαίνει το μεγάλο και στρωμένο ανώγειο, μέσα στο οποίο τελείται το φρικτό μυστήριο του θείου Δείπνου;
[Λουκά 22,7-13: ῏Ηλθε δὲ ἡ ἡμέρα τῶν ἀζύμων, ἐν ᾗ ἔδει θύεσθαι τὸ πάσχα, καὶ ἀπέστειλε Πέτρον καὶ ᾿Ιωάννην εἰπών· πορευθέντες ἑτοιμάσατε ἡμῖν τὸ πάσχα ἵνα φάγωμεν. οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ· ποῦ θέλεις ἑτοιμάσωμεν; ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· ἰδοὺ εἰσελθόντων ὑμῶν εἰς τὴν πόλιν συναντήσει ὑμῖν ἄνθρωπος κεράμιον ὕδατος βαστάζων· ἀκολουθήσατε αὐτῷ εἰς τὴν οἰκίαν οὗ εἰσπορεύεται, καὶ ἐρεῖτε τῷ οἰκοδεσπότῃ τῆς οἰκίας· λέγει σοι ὁ διδάσκαλος, ποῦ ἐστι τὸ κατάλυμα ὅπου τὸ πάσχα μετὰ τῶν μαθητῶν μου φάγω; κἀκεῖνος ὑμῖν δείξει ἀνώγαιον μέγα ἐστρωμένον· ἐκεῖ ἑτοιμάσατε. ἀπελθόντες δὲ εὗρον καθὼς εἴρηκεν αὐτοῖς, καὶ ἡτοίμασαν τὸ πάσχα].
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ:
Η Γραφή αποσιώπησε όχι μόνο το όνομα του ανθρώπου, στον οποίο ο Σωτήρας έστειλε τους δύο μαθητές για την προετοιμασία του Πάσχα, αλλά και το όνομα της πόλης στην οποία στάλθηκαν. Γι’ αυτό, σε μια πρώτη προσέγγιση, θεωρώ ότι με την πόλη δηλώνεται ο αισθητός κόσμος, ενώ με τον άνθρωπο στο σύνολό του το γένος των ανθρώπων. Προς αυτό αποστέλλονται, σαν μαθητές του Θεού Λόγου και ως πρόδρομοι που προετοιμάζουν τη μυστική ευωχία Του με την ανθρώπινη φύση, ο νόμος της Παλαιάς Διαθήκης και ο νόμος της Καινής. Ο πρώτος, μέσω της πρακτικής φιλοσοφίας, καθαρίζει την ανθρώπινη φύση από κάθε μολυσμό, ενώ ο δεύτερος, μέσω της θεωρητικής μυσταγωγίας, ανυψώνει γνωστικά τον νου από τα σωματικά προς τη θέαση των νοητών πραγματικοτήτων, οι οποίες είναι συγγενείς προς τον νου. Και απόδειξη γι’ αυτή την ερμηνεία αποτελεί το γεγονός ότι οι μαθητές που στάλθηκαν ήταν ο Πέτρος και ο Ιωάννης· γιατί ο Πέτρος είναι σύμβολο της πράξης, ενώ ο Ιωάννης σύμβολο της θεωρίας.
Γι’ αυτό, κατά τρόπο που ταιριάζει στον συμβολισμό, τους συναντά πρώτος εκείνος που βαστάζει τη στάμνα με το νερό, συμβολίζοντας με το πρόσωπό του όλους εκείνους οι οποίοι, κατά την πρακτική φιλοσοφία, βαστάζουν στους ώμους των αρετών τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, η οποία τους καθαρίζει μέσω της πίστεως από τους μολυσμούς και διαφυλάσσεται, σαν μέσα σε στάμνα, με τη νέκρωση των επίγειων μελών του σώματος. Έπειτα, μετά από αυτόν, έρχεται δεύτερος ο οικοδεσπότης που τους δείχνει το στρωμένο ανώγειο, ο οποίος συμβολίζει όλους εκείνους που, ακολουθώντας τη θεωρία, έχουν προετοιμάσει κατά τρόπο θεοπρεπή, με γνωστικά νοήματα και δόγματα, την υψηλή, καθαρή και μεγαλόπνοη διάνοιά τους, σαν ένα ανώγειο έτοιμο να υποδεχθεί τον μεγάλο Λόγο. Η δε οικία συμβολίζει την έξη, την εδραιωμένη εσωτερική κατάσταση της ψυχής που διαμορφώνεται με την ευσέβεια, προς την οποία έξη της ευσεβείας πορεύεται ο πρακτικός νους καλλιεργώντας την αρετή, ενώ κύριος αυτής γίνεται ο νους που καταλάμπεται από το θείο φως της μυστικής γνώσης, έχοντάς την πλέον αποκτήσει σαν να του ανήκει από τη φύση του. Και γι’ αυτό αξιώνεται, μαζί με τον πρακτικό νου, να δεχθεί την υπερφυή παρουσία του Σωτήρα Λόγου και να μετάσχει στη μυστική ευωχία Του.
Ο άνθρωπος, λοιπόν, παρουσιάζεται και ως ένας και ως δύο, εφόσον ο ένας αναφέρεται ως εκείνος που βαστάζει τη στάμνα, ενώ ο άλλος χαρακτηρίζεται ως οικοδεσπότης. Ένας, όπως είπα, ίσως λόγω της μίας ανθρώπινης φύσης, και δύο, επειδή η μία αυτή φύση διακρίνεται, ως προς την ευσέβεια, σε εκείνους που ακολουθούν την πράξη και σε εκείνους που ακολουθούν τη θεωρία. Αυτούς πάλι ο Λόγος, ενώνοντάς τους μέσω του Αγίου Πνεύματος, και έναν τους ονομάζει και έναν τους καθιστά.
Αν πάλι κάποιος θελήσει να ερμηνεύσει όσα ειπώθηκαν σε αναφορά προς τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά, δεν θα έχει απομακρυνθεί από την αλήθεια. Γιατί «πόλη» είναι η ψυχή του κάθε ανθρώπου, στην οποία αποστέλλονται διαρκώς, σαν μαθητές του Θεού Λόγου, οι λόγοι που αφορούν την αρετή και τη γνώση. «Εκείνος που βαστάζει τη στάμνα με το νερό» είναι ο καρτερικός τρόπος ζωής και λογισμός, ο οποίος βαστάζει στους ώμους της εγκράτειας, κρατώντας αναφαίρετη και απαραβίαστη, τη χάρη της πίστεως που δόθηκε κατά το βάπτισμα. Και η «οικία» είναι η κατάσταση και η έξη των αρετών, οικοδομημένη σαν από λίθους, από πολλά και διαφορετικά, στέρεα και ανδρεία ήθη και λογισμούς. Και το «ανώγειο» είναι η πλατιά και ευρύχωρη διάνοια και η δεκτικότητα για τη γνώση, στολισμένη με θείες θεωρίες μυστικών και απόρρητων δογμάτων. Και ο «οικοδεσπότης» είναι ο νους, ο οποίος διευρύνεται από τη λαμπρότητα της οικίας που έχει οικοδομηθεί σύμφωνα με την αρετή και από το ύψος, το κάλλος και το μεγαλείο της γνώσης. Σ’ αυτόν ο Λόγος έρχεται και κατοικεί μαζί με τους μαθητές Του, δηλαδή με τα πρώτα και πνευματικά νοήματα περί φύσεως και χρόνου, και του μεταδίδει τον ίδιο Του τον εαυτό1. Γιατί αληθινό Πάσχα είναι η διάβαση του Λόγου προς τον ανθρώπινο νου, κατά την οποία ο Λόγος του Θεού προσέρχεται μυστικά σε όλους τους άξιους και, μέσω της μετοχής τους στα δικά Του αγαθά, τους χαρίζει την πληρότητα.
ΙΔΙΟΓΡΑΦΑ ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΞΙΜΟ
1. Γιατί μέσα από τα όντα γνωρίζουμε τον Δημιουργό των όντων· και κυρίως ως «όντα» νοούνται οι λόγοι των δημιουργημάτων. Και «χρόνο» και «φύση» ονομάζει εκείνα μέσα στα οποία περιέχεται καθετί που υπόκειται στον χρόνο και στη φύση και στα οποία υπάγεται κάθε κτιστό ον, τόσο νοητό όσο και αισθητό, με τα οποία ο Λόγος και Θεός παρουσιάζεται στους άξιους. Γιατί γνωρίζεται από όσα βρίσκονται γύρω από Αυτόν και μέσα σε αυτά παρέχει ολόκληρο τον εαυτό Του, λαμβάνοντας για τον καθένα μορφή ανάλογη με τη δεκτικότητά του. Και ως «πνευματικά νοήματα περί χρόνου και φύσεως» εννοεί τη γνώση των λόγων τους, η οποία αποκτάται με την υπέρβαση της ύλης και της μορφής, δηλαδή της σάρκας και του κόσμου, μέσω Εκείνου που για χάρη μας έγινε αυτά.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
· https://www.myriobiblos.gr/texts/greek/maximos/prosthalassion1.html
· Μαξίμου του Ομολογητού, Άπαντα τα έργα, Προς Θαλάσσιον, Περί διαφόρων αποριών της Αγίας Γραφής, Ερωτήσεις Α΄ έως ΝΓ΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1992, τόμος 14Β, σελίδες 62-67.
· Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
· http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html