ΜΕΡΟΣ Α΄
Συνέχειες
Αναμφίβολα, η Δυτική (υλιστική) αντίληψη της ζωής και ο οικουμενισμός, ανέμπνοοι, αιρετικοί και κακοί όπως είναι, δημιουργούν ανθρώπους «πεθαμένους» πνευματικά, διότι προσπαθούν να σκεπάσουν τις πηγές ζωής της Ορθόδοξης Εκκλησίας με την επιτύμβια πλάκα της αποστασίας και της τεχνολογίας (όπως την κατευθύνουν!) οδηγώντας, έτσι, τους ανθρώπους σε εγκοσμίωση θανατηφόρα. Ο παλαιός στίχος του Ν. Βρεττάκου «στις ημέρες μας οι άνθρωποι περπατούσαν πεθαμένοι», εκφράζει αλήθεια της Ι. Αποκάλυψης: «οίδα σου τα έργα, ότι όνομα έχεις ότι ζής, και νεκρός εί» (κεφ. 3,1).
Στον πυρήνα της ορθόδοξης πνευματικής ζωής υπάρχει και ο πολύτιμος μαργαρίτης της Νηστείας, η οποία στην υψηλή της εκδοχή προέρχεται από τον Παράδεισο, ως πρώτη εντολή του Θεού στον άνθρωπο, παλαιότερη και από τον νόμο του Μωϋσέως.
Μέσα από την υπακοή της Νηστείας - Εγκρατείας στον Παράδεισο εξικνείτο η ροπή της αγιότητος, κίνηση προς την κατεύθυνση της θεώσεως. Την εποχή μας χαρακτηρίζουν - μαστίζουν πολλές αμφισβητήσεις και αγωνίες.
Όσο αποδεσμευόμαστε από τις λειτουργίες της Ορθόδοξης πνευματικότητας, τόσο πυκνότερα αναφύονται και οι αμφισβητήσεις (οι δαιμονικές) γύρω από το ύφος και το ήθος του καθημερινού Ορθόδοξου πνευματικού βίου σε προσωπική και κοινωνική διάσταση.
Οι αμφισβητήσεις όρων της πνευματικής ζωής έχουν συνθέσει ένα «κόσκινο» του διαβόλου: «Είπε δε ο Κύριος· Σίμων Σίμων, ιδού ο Σατανάς εξητήσατο υμάς του σινιάσαι ως τον σίτον· εγώ δε εδεήθην περί σου ίνα μή εκλίπη η πίστις σου» (Λουκ. 22, 31-32).
Οι «σύγχρονοι ανανεωτές» της εκκλησιαστικής ζωής έχουν διαμορφώσει τη Νηστεία σε εργαλείο περιορισμένης ευθύνης, ιδίως την Νηστεία προ της Θείας Μεταλήψεως. Η ψευδώνυμη λάμψη της Μετα-πατερικής ερμηνείας της Καινής Διαθήκης εστιάζεται (κυρίως) σε «ευσεβείς» αμφισβητήσεις σε πολλά εδάφια της-αναφορές κατ’ αυτούς.
Ισχυρίζονται (πχ) οι νεώτεροι «Λειτουργικοί ανανεωτές», ότι κατά τον Μυστικό Δείπνο «Ο Κύριος και οι Μαθητές – Απόστολοι, πρώτα μετέλαβαν τροφής και κατόπιν των Αχράντων Μυστηρίων».
Να θυμηθούμε τα σχετικά εδάφια:
Α) «Eσθιόντων δε αυτών λαβών ο Ιησούς τον άρτον και ευλογήσας έκλασε και εδίδου τοις μαθηταίς και είπε· λάβετε φάγετε· τούτο εστι το σώμα μου· και λαβών το ποτήριον και ευχαριστήσας έδωκεν αυτοίς λέγων· πίετε εξ αυτού πάντες· τούτο γάρ εστι το αίμα μου το της καινής διαθήκης το περί πολλών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών» (Ματθ. 26, 26-28).
Β) «Kαι εσθιόντων αυτών λαβών ο Ιησούς άρτον ευλογήσας έκλασε και έδωκεν αυτοίς και είπε· λάβετε φάγετε· τούτο εστι το σώμα μου· και λαβών το ποτήριον ευχαριστήσας έδωκεν αυτοίς, και έπιον εξ αυτού πάντες· και είπεν αυτοίς· τούτο εστι το αίμα μου το της καινής διαθήκης το περί πολλών εκχυνόμενον» (Μαρκ. 14, 22-24).
Γ) «...επιθυμία επεθύμησα τούτο το πάσχα φαγείν μεθ' υμών προ του με παθείν... και δεξάμενος το ποτήριον ευχαριστήσας είπε· λάβετε τούτο και διαμερίσατε εαυτοίς· λέγω γάρ υμίν ότι ου μή πίω από του γενήματος της αμπέλου έως ότου η βασιλεία του Θεού έλθη. Kαι λαβών άρτον ευχαριστήσας έκλασε και έδωκεν αυτοίς λέγων· τούτο εστι το σώμα μου το υπέρ υμών διδόμενον· τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν. Ωσαύτως και το ποτήριον μετά το δειπνήσαι λέγων· τούτο το ποτήριον η καινή διαθήκη εν τω αίματί μου, το υπέρ υμών εκχυνόμενον» (Λουκ. 22, 14-20).
Παρατηρήσεις: Π1) Ο Κύριος ετέλεσε όχι το Ιουδαϊκό Πάσχα, αλλά το Πάσχα της Κ. Διαθήκης, το Ευχαριστιακό Πάσχα (τέλεση του Μυστηρίου της Ευχαριστίας και μετάληψη αυτού). Είχε εορτάσει ο Κύριος το Νομικό Πάσχα (των Εβραίων) δυο φορές με τους μαθητές του.
Π2) Ο Κύριος βεβαίωσε ότι: «επιθυμία επεθύμησα τούτο το Πάσχα φαγείν μεθ' υμών προ του με παθείν». Εδώ τονίζει την πραγματικότητα τoυ Ευχαριστιακού Πάσχα, αφού τα δύο προηγούμενα τα είχε (όπως προαναφέραμε) εορτάσει με τους μαθητές Του. Υπογραμμίζει την πνευματική διάσταση της Ευχαριστιακής Τραπέζης, της φρικωδεστάτης Τραπέζης.
«Και το κεφάλαιον δε των εορτών αυτών καταλύει, εφ' ετέραν αυτούς μετατιθείς τράπεζαν φρικωδεστάτην…» παρατηρεί ο Ι. Χρυσόστομος, δηλ. «καταργεί την κυριωτέραν από τας εορτάς εκείνας, μεταφέρων τοις μαθητάς εις άλλην τράπεζαν φρικωδεστάτην.
Π3) Ο Κύριος ετέλεσε τον Μυστικόν Δείπνον 24 ώρες προ του Νομικού Πάσχα των Εβραίων.
Ο αρχιμανδρίτης Ιωακείμ Σπετσιέρης, από τις πνευματικότερες μορφές της Νέας Σκήτης του Αγίου Όρους (καλύβη Αγίων Αναργύρων), διδάκτωρ θεολογίας, στο σύγγραμμά του «Περί Θείας Μεταλήψεως» (1937), γράφει: «…ετέλεσε τον Μυστικόν Δείπνον 24 ώρας προ του νομικού Πάσχα, τη 13η της Σελήνης μετά την εαρινήν Ισημερίαν, ημέραν Πέμπτην της εβδομάδος. Ο δε Ιώσηπος λέγει εν τη εβραϊκή αρχαιολογία, ότι οι Εβραίοι ενήστευον ημέρας οκτώ προ του Πάσχα. Ετέλεσεν λοιπόν ο Σωτήρ το Πάσχα της Κ. Διαθήκης εν ημέρα νηστείας.
Άρα δεν θα υπήρχεν εν τη τραπέζη εκείνη ει μη το Πάσχα της Κ. Διαθήκης, ο μετουσιωθείς διά της ευλογίας του Σωτήρος άρτος εις σώμα αυτού, ο μετουσιωθείς οίνος εις αίμα του Σωτήρος και ύδωρ∙ και εν τω τριβλίω (πινακίω) ύδωρ μόνον καθαρόν».
Π4) Η ερμηνεία του στίχου 20 του 26ου Κεφ. του Ματθαίου από τον Νικόλαο Δαμαλά, καθηγητού της Θεολογικής του Πανεπιστημίου, έχει ως εξής:
Στην ερμηνεία του στην Κ. Διαθήκη, γράφει:
«Kαι ότε εγένετο οψία (δείλη) της αυτής ημέρας ιγ' του Νισάν, της Πέμπτης της εβδομάδος, και ήλθεν η ώρα του δείπνου, ο Σωτήρ ανέκειτο, ήν ανακείμενος, επί των ανακλίντρων του οίκου εκείνου του ανθρώπου μετά των δώδεκα μαθητών. Oυδείς δ’ ενταύθα και εν τοις επομένοις λόγος περί νομικού Πάσχα, ή τινός των συστατικών αυτού, ο δε Λουκάς, ως οψόμεθα ρητώς μαρτυρεί ότι ο Σωτήρ ήλθεν εις την οικίαν τη εσπέρα της ιγ' ίνα τελέσει το της Κ.Δ. Πάσχα, ό επιθυμία επεθύμησα φαγείν μετά των μαθητών.
Αλλ' ουδ' ήν δυνατόν ίνα τελέση το νομικόν Πάσχα 24 ολοκλήρους ώρας προ των Ιουδαίων, παρόντος του Ιούδα, όπερ ήν αν μεγίστη κατ' Αυτού κατηγορία (Βλέπε Δευτερ. 27, 26 και Αριθμ. 9,13) και καταδίκη, ει ετόλμα τοιούτο τι καινοτομήσαι». (Βλέπε, επίσης, Νικ. Δαμαλά, ερμηνεία εις την Κ. Διαθήκη, τόμος Γ', σελ. 549).
Αναμφίβολα, σε αναζήτηση «βλασφήμου γεγονότος», οι Γραμματείς και Φαρισαίοι θα κατηγορούσαν τον Κύριο ότι ετέλεσεν το νομικό Πάσχα 24 ώρες νωρίτερα από το Ιουδαϊκό τυπικό, παρόντος – μαρτυρούντος του Ιούδα∙ θα κατηγορούσαν τον Κύριο ως καινοτόμο, όπως (εύστοχα) παρατηρεί ο Δαμαλάς.
Στο επόμενο, συν Θεώ, θα στρέψουμε την προσοχή μας σε μία «φαινομενική αντίφαση» μεταξύ των προηγούμενων Ευαγγελικών περικοπών.
Συνεχίζεται
=========================
ΜΕΡΟΣ Β΄
Κεντρίζει τη σκέψη η
Ευαγγελική θεώρηση-διήγηση της παραδόσεως του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας
στο Μυστικό Δείπνο από τον Κύριο. Η απλοϊκή σκέψη δημιουργεί μια «αντίφαση»,
διότι στα δύο πρώτα Ευαγγέλια (Ματθ. και Μάρκου) υπάρχει η ρηματική μετοχή «εσθιόντων
αυτών», δηλ. «εσθιόντων αυτών μετέδωσε ο Κύριος στους μαθητές τον Άγιο Άρτο
και ακολούθως το Τίμιο Αίμα Του», ενώ στο κατά Λουκά Ευαγγέλιο αναγράφεται ότι
«μετά το δειπνήσαι γίνεται η μετάδοση του Τιμίου Αίματος. Υπάρχει δηλ. «μορφή
αντίφασης» ανάμεσα στα δύο Ευαγγέλια (Ματθ. και Μάρκου), όπου την
μετάληψη του Τιμίου Σώματος διαδέχεται αμέσως η μετάληψη του Τιμίου
Αίματος του Χριστού και στο κατά Λουκά, στο οποίο η μετάληψη του Τιμίου Αίματος
ακολουθεί (χρονικά) μετά το δειπνήσαι. Αναμφίβολα, το «δειπνήσαι»
αναφέρεται στη μετάληψη του Αγίου Άρτου.
1οΣχόλιο: Μέσα στη «ΜΙΑ»
συνείδηση της Κ. Διαθήκης, ενυπάρχει (Θεόθεν) το γεγονός (αίτημα) της αληθούς
ενότητας όλων των νοημάτων της, πνευματικών λειτουργιών της, διότι είναι
θεόπνευστη. Οι Ευαγγελιστές έχουν αφομοιώσει, ακριβώς την ίδια αλήθεια του
Μυστικού Δείπνου· υπάρχει αυτή η ενότητα μεταξύ τους.
Στο Ευαγγέλιο του
Ματθαίου υπάρχει «φαινομενικά» μια πνευματική δυσχέρεια ερμηνείας της μετοχής
«εσθιόντων», που δίνει την εντύπωση ότι «καθώς έτρωγαν» παραδόθηκε το Μυστήριο
της Θείας Μεταλήψεως.
Δεν έχουμε σημεία
απωλείας των πνευματικών κριτηρίων, διότι ο Ευχαριστιακός Μυστικός Δείπνος ήταν
24 ώρες προ του νομικού Πάσχα των Εβραίων, σε περίοδο νηστείας, μάρτυς της
οποίας ήτο και ο Ιούδας.
Ο ευαγγελιστής Λουκάς
είναι σαφής. Προβάλλει ως πηγμένο (πρώτο) δεδομένο την βρώση του Άρτου
(=δειπνήσαι) και αμέσως μετά (ωσαύτως) περιγράφει τη μετάδοση του ποτήριου της
Ζωής, του αίματος του Χριστού.
Η αλήθεια της διηγήσεως
του Ματθαίου δεν αναιρείται από την αλήθεια της διηγήσεως του Λουκά, διότι το
βάθος της εμβιώσεώς τους ευρίσκεται στη βάση της νηστείας που υπήρχε 24
ώρες πριν το νομικό Πάσχα των Εβραίων. Όλοι που μετέλαβαν εκείνο το βράδυ
ήταν νηστικοί προ της τελέσεως του Δείπνου.
Συμπερασματικά, το
«εσθιόντων» έχει την έννοια – νόημα, σημαίνει δηλ. «κατά την τέλεση του
Δείπνου». (τέλος
σχολίου)
Χρόνια τώρα η τακτική
ορισμένων πνευματικών είναι, ως συνείδηση, ελαστική στη Νηστεία προ της Θ.
Κοινωνίας. Η τήρηση-οργάνωση των νηστειών όλου του έτους, λένε, σε κατοχυρώνει
για προσέλευση στη Θεία Κοινωνία, χωρίς να χρειάζεται ιδιαίτερη νηστεία προ της
Θ. Κοινωνίας την παραμονή της Θ. Λειτουργίας.
Γνωρίζω ανθρώπους που
(π.χ.) το πρωί του Σαββάτου καταλύουν και την Κυριακή κοινωνούν, αρκούμενοι σε
μια λιτή, νηστήσιμη τροφή το βράδυ του Σαββάτου, επικαλούμενοι την ακριβή
τήρηση των νηστειών του έτους.
Οι καθιερωμένες νηστείες
του έτους δεν είναι «δίαιτα» ή «τεχνική ασκήσεων», αλλά δι’ εγκρατείας,
προσευχής και αγάπης, μία υποταγή του σώματος για ένωση με το Θεό. Ούτε πάλι η
κατάλυση των ανωτέρω νηστειών αμνηστεύεται με μια αυστηρή, ακραία, ζηλωτική
νηστεία προ της Θ. Κοινωνίας. Η έλλειψη αληθούς νηστείας προ της Θ. Κοινωνίας,
αποτελεί εκκλησιολογική απιστία έναντι του πνεύματος (της νηστείας) του
Μυστικού Δείπνου.
Οφείλουμε ευγνωμοσύνη
στον μακαριστό π. Ιωακείμ Σπετσιέρη, που διευκρίνισε ότι «δεν θα υπήρχεν εν
τη τραπέζη εκείνη ει μη το Πάσχα της Κ. Διαθήκης, ο μετουσιωθείς δια της
ευλογίας του Σωτήρος άρτος εις Σώμα αυτού, ο μετουσιωθείς οίνος εις αίμα του
Σωτήρα και ύδωρ∙ και εν τω τριβλίω (πινακίω) ύδωρ μόνον καθαρόν».
Υπογραμμίζει επίσης ότι «Ο
Σωτήρ είπεν ότι είχε μεγάλην επιθυμίαν να φάγη μετά των μαθητών αυτού τούτο
το Πάσχα της Κ. Διαθήκης∙ ήτοι του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. Ουχί,
βεβαίως, το Ιουδαϊκόν Πάσχα, το οποίον πολλάκις έφαγε και δις μετά των μαθητών
αυτού».
Τα λόγια του Χριστού, η
επιθυμία Του αυτή, ήτο η εκκίνηση του εορτασμού του μεγάλου γεγονότος του
Ευχαριστιακού Πάσχα, του Πάσχα της ζωής και της αθανασίας.
Η ουσιώδης μαρτυρία των
Πράξεων των Αποστόλων:
Ο υποκειμενισμός
αφιερώνει πολύ λόγο για τους πρώτους Χριστιανούς, ισχυριζόμενος «ότι
μετελάμβαναν των αχράντων Μυστηρίων αφού προηγουμένως είχαν φάει».
Στις Πράξεις των
Αποστόλων όμως, διαβάζουμε (Κεφ. 2, 44-47):
«πάντες δε οι
πιστεύοντες ήσαν επί το αυτό και είχον άπαντα κοινά, και τα κτήματα και τας
υπάρξεις επίπρασκον και διεμέριζον αυτά πάσι καθότι αν τις χρείαν είχε· καθ'
ημέραν τε προ σκαρτερούντες ομοθυμαδόν εν τω ιερώ, κλώντες τε κατ' οίκον άρτον,
μετελάμβανον τροφής εν αγαλλιάσει και αφελότητι καρδίας, αινούντες τον Θεόν και
έχοντες χάριν προς όλον τον λαόν, ο δε Κύριος προσετίθει τους σωζομένους καθ'
ημέραν τη εκκλησία.»
Για την πρώτη πνευματική
– ιστορική διαδρομή των πρώτων Χριστιανών, ο Ευαγγελιστής Λουκάς υπογραμμίζει
την ενεργητική (εν Χριστώ) ζωή τους: «καθ' ημέραν προσκαρτερούντες ομοθυμαδόν
εν τω ιερώ».
Περιγράφει το κλίμα της
μεγάλης πίστεώς τους, η οποία τους οδήγησε σε μεγάλης έντασης πνευματική ζωή∙
ζωή προσευχής και δοξολογίας στο Θεό «Εν τω Ιερώ». Χωρίς δηλ. να
υπάρχουν ακραιφνώς χριστιανικοί ναοί, προσηύχοντο στο Ναό.
Την πνευματική υπόστασή
τους υπογραμμίζουν ανεπιφύλακτα και οι εξής μαρτυρίες των Πράξεων:
α) «ήσαν δε
προσκαρτερούντες τη διδαχή των αποστόλων και τη κοινωνία και τη κλάσει του
άρτου και ταις προσευχαίς» (Κεφ. 2, 42).
β) «Ανέβαινον δε ομού
ο Πέτρος και Ιωάννης εις το Ιερόν κατά την ώραν της προσευχής την εννάτην»
(Κεφ. 3, 1).
2οΣχόλιο: Μετά τις προσευχές «εν
τω Ιερώ», πηγαίναν σε κάποιο οίκο όπου προηγείτο η τέλεσις της Θ. Ευχαριστίας
(«κλάση του άρτου») και στη συνέχεια έτρωγον, μεταλάμβαναν τροφής, λιτής
βεβαίως, όπως ακριβώς συμβαίνει (και σήμερα) εις τα Κοινόβια του Αγίου Όρους.
Αναμφίβολα, οι Πράξεις με
την δυνατότερη πνευματική φωνή, μας πληροφορούν ότι οι πρώτοι χριστιανοί
νήστευαν προ της Θ. Κοινωνίας και έπειτα – μετά «μετελάμβανον τροφής (τέλος
σχολίου).
Πνευματικοί, Θεολόγοι και
Λαϊκοί, με θεολογική επιστημονική γνώση, ισχυρίζονται ότι «οι Ιεροί Κανόνες δεν
αναφέρουν τίποτε για νηστεία προ της Θ. Μεταλήψεως».
Δημιουργείται, έτσι, η
ανάλογη Λογική αντιστροφή: «Μήπως υπάρχουν Ι. Κανόνες που ν' απαγορεύουν τη
νηστεία προ της Θ. Κοινωνίας;
Η νηστεία εκφράζει
έμπρακτη εκδήλωση ταπείνωσης εμπροσθέν του Θεού∙ Εκφράζει επίσης και την
πνευματική έξαρση του ανθρώπου προ της Θ. Κοινωνίας. Αναμφίβολα, οι νηστείες
του έτους σε ενισχύουν στο δρόμο προς την Βασιλεία του Θεού. Είναι λογικό,
όμως, η νηστεία να γνωρίζει ύφεση λίγο πριν τη Θ. Κοινωνία;
Ο Ι. Χρυσόστομος
φιλοσοφεί αντίθετα από το κοινό αίσθημα των «συγχρόνων» Λειτουργικών
ανανεωτών:
Αν σκοπεύετε να
προσέλθετε στη φρικτή αυτή και Θεία Τράπεζα και Ιερή μυσταγωγία, με φόβο και
τρόμο να το πράξετε αυτό με καθαρή συνείδηση, με νηστεία και προσευχή» (Εις την Γενέθλιον
ημέραν).
Ας προσέξουμε και τα
κατωτέρω για την πνευματική ισχύ-δύναμη της Νηστείας: «Αν και ήταν όντως φωτιά
εκείνη η φωτιά, πως δεν προκάλεσε στα σώματά τους αυτά που λογικά έπρεπε να
τους προκαλέσει; Πώς; Ρώτησε τη νηστεία και θα σου απαντήσει, και αυτή θα σου
λύσει το αίνιγμα» (Ι. Χρυσόστομος - εις τον Προφ. Δανιήλ και τους τρεις
παίδας).
(Συνεχίζεται)
==============================================
ΜΕΡΟΣ Γ΄
Υπάρχει μια κλιμάκωση της προετοιμασίας προ της Θ. Μεταλήψεως στα όρια του χρόνου μέχρι το «μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε», από τους υπεύθυνους πνευματικούς.
Αν, όμως, κανείς υιοθετήσει τη θεολογική γραμμή (γέφυρα) που ένωσε τους Ισραηλίτες με το όρος Σινά, με το Νόμο του Θεού και με την παρουσία Του, θα κατανοήσει την σκοπιμότητα-αναγκαιότητα της τριήμερης νηστείας προ της Θ. Κοινωνίας.
Στην Π. Διαθήκη (Έξοδος, κεφ. 19, 9-15), διαβάζουμε:
«Είπε δε Κύριος προς Μωϋσήν· ιδού εγώ παραγίνομαι προς σε εν στύλω νεφέλης, ίνα ακούση ο λαός λαλούντος μου προς σε και σοί πιστεύσωσιν εις τον αιώνα. Ανήγγειλε δε Μωϋσής τα ρήματα του λαού προς Κύριον. Είπε δε Κύριος προς Μωϋσήν· καταβάς διαμάρτυραι τω λαώ και άγνισον αυτούς σήμερον και αύριον, και πλυνάτωσαν τα ιμάτια· και έστωσαν έτοιμοι εις την ημέραν την τρίτην· τη γάρ ημέρα τη τρίτη καταβήσεται Κύριος επί το όρος το Σινά εναντίον παντός του λαού. και αφοριείς τον λαόν κύκλω λέγων· προσέχετε εαυτοίς του αναβήναι εις το όρος και θιγείν τι αυτού· πας ο αψάμενος του όρους θανάτω τελευτήσει. Ουχ άψεται αυτού χείρ∙ εν γάρ λίθοις λιθοβοληθήσεται ή βολίδι κατατοξευθήσεται· εάν τε κτήνος εάν τε άνθρωπος, ου ζήσεται. Όταν αι φωναί και αι σάλπιγγες και η νεφέλη απέλθη από του όρους, εκείνοι αναβήσονται επί το όρος. Κατέβη δε Μωϋσής εκ του όρους προς τον λαόν και ηγίασεν αυτούς και έπλυναν τα ιμάτια. Και είπε τω λαώ· γίνεσθε έτοιμοι, τρείς ημέρας μη προσέλθητε γυναικί».
Οι Συμβολισμοί
Ο Άγιος Ιερώνυμος λέγει: «και αι δύο Διαθήκαι έγιναν την Πεντηκοστήν ημέραν μετά το Πάσχα. Η Παλαιά εν όρει Σινά, η Καινή εν Σιών, όπου η Ιερουσαλήμ.
Εν τη Παλαιά εδονήθη το όρος Σινά, εν τη Καινή ο οίκος, όπου ήσαν οι Απόστολοι. Βρονταί και αστραπαί ακούονται εν τω όρει Σινά, πνοή βιαία και πυρ ήλθε κατά την Πεντηκοστήν. Σάλπιγγες ακούονται εν Σινά, τα στόματα των Αποστόλων κηρύττουν εν Ιερουσαλήμ. Θεός κατέβη εις το όρος Σινά, το Άγιον Πνεύμα εν Ιερουσαλήμ. Εκεί εγράφη ο Νόμος εν λιθίνοις πυξίοις, κατά την Πεντηκοστήν εγράφησαν αι εντολαί εις σαρκίνας καρδίας (Β΄ Κορινθ. 3,3). Εις το Σινά το νεκρόν γράμμα, εν Σιών το ζωοποιούν πνεύμα. Εκεί ο τρόμος και ο φόβος, εδώ η χάρις και η αγάπη (Ματθ. 22,40, Ρωμ. 13, 10)…».
Εύστοχα ο Νικηφόρος Θεοτόκης σχολιάζει:
«Ήκουσας πόσην καθαρότητα ζητεί ο Θεός από των θελόντων πλησιάσας προς αυτόν; ότι ο Θεός ηθέλησεν, ίνα οι Ισραηλίται πλησιάσουν εις το όρος το Σινά, όπου αυτός κατέβη τότε, είπε προς τον Μωϋσήν· Καταβάς διαμάρτυραι τω λαώ, και άγνισον αυτούς σήμερον και αύριον, και πλυνάτωσαν τα ιμάτια, και έστωσαν έτοιμοι εις την τρίτην ήμεραν. Ακούεις; κάθαρσις, άγνισον αυτούς∙ πλύσις, και πλυνάτωσιν τα ιμάτια∙ Ετοιμασία, και έστωσαν έτοιμοι την ημέραν την τρίτην».
Επίσης: «Συ λοιπόν, όστις πλησιάζεις, ουχί εις το όρος, αλλ' εις τον Θεόν∙ συ, λέγω, όστις ου ψηλαφάς το Σινά, αλλά και ψηλαφάς και μεταλαμβάνεις το σώμα και το αίμα του Υιού του Θεού, ποίαν ετοιμασίαν ποιείς; Καθαρίζεις πρώτον την ψυχήν σου δια της μετανοίας, πλύνεις τους ρύπους και τας ακαθαρσίας της καρδίας δια των δακρύων σου, ετοιμάζεσαι καν προ τριών ημερών δια προσευχής και νηστείας, και των άλλων θεαρέστων πράξεων;» (Κυριακοδρόμιον - Ομιλία μετά το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον της Δ' Κυριακής, 3η έκδοσις, τόμος 1ος, σσ. 181 – Υπό Νικολ. Ζωσιμά, Αθήναι 1840).
1ο Σχόλιο: Η Εκκλησία γνωρίζοντας (διαχρονικά) το σωματικό, το βιολογικό και το ενστικτώδες, ως φοβερές δυνάμεις που επιδρούν στην ψυχή του πιστού, εμπιστεύθηκε τη λυτρωτική της επίδραση και επενέργεια (δια των Μυστηρίων Μετανοίας - Θ. Κοινωνίας) στους ευλαβείς πνευματικούς πατέρες, υπέρ των οποίων (εμείς) προσευχόμεθα και σεβόμεθα.
Οι Ι. Κανόνες και η προσωπική τους πνευματική ευθύνη, συνεργάζονται προς καθοδήγηση του πιστού στο λαβύρινθο της ζωής. Όσο περισσότερο προσεγγίζουν (πνευματικοί και πιστοί) τις συμβουλές των Ι. Κανόνων και την διδασκαλία των Αγίων Πατέρων, τόσο ανεβαίνουν σε ηθική και πνευματική ποιότητα∙ τόσο οι ποιμαντικές οικονομίες τους υπέρ των πιστών ευλογούνται υπό του Θεού.
Κανένας (πράγματι Ορθόδοξος) δεν αμφιβάλλει ότι η εποχή μας είναι εποχή βαθιάς πνευματικής κρίσης λόγω οικουμενισμού, που διαποτίζει (με ευθύνη των επισκόπων - ποιμένων) τις εκκλησιαστικές πτυχές της ζωής μας. Προδοσίες πνευματικών πατέρων και οικουμενιστικές αλλοιώσεις τους, έχουν ήδη προβάλλει στον ορίζοντα, των οποίων («πνευματικών») ο τρόπος σκέψης τους και έκφρασής τους πρέπει ν’ αποφεύγονται.
Όπου υπάρχει αδυναμία εφαρμογής του 15ου κανόνα, συλλογικά ή προσωπικά, τότε ο ρεαλισμός, ως εύστοχη πρώτη αντίδραση είναι: όχι πνευματική εξάρτηση από οικουμενιστή κληρικό – πνευματικό στην παρούσα φάση (τέλος σχολίου).
Την ανάγκη προσέγγισης της προετοιμασίας (προ της Θ. Κοινωνίας) σε Ορθόδοξα παραδοσιακά πλαίσια, υποστηρίζουν πολλοί Άγιοι Πατέρες και Ι. Κανόνες σε επίπεδο τριημέρου νηστείας.
Παραδείγματα: 1ον) Τα σχόλια Αγ. Νικοδήμου στο Ι. Πηδάλιο, στην ερμηνεία του ΙΓ' κανόνα της ΣΤ' Συνόδου, όπου διαβάζουμε: «Και μ’ όλον όπου από τους Θείους Κανόνας νηστεία προ της Μεταλήψεως ου διορίζεται∙ οι δυνάμενοι δε νηστεύειν προ αυτής και ολόκληρον εβδομάδα, καλώς ποιούσιν».
2ον) Περί τριημέρου νηστείας διδασκαλία (όπως αναφέραμε) του Νικηφόρου Θεοτόκη.
3ον) Αυτό που βαραίνει ακόμα πιο πολύ υπέρ της τριημέρου νηστείας είναι το βίωμα-αίσθηση που δημιουργεί η Π. Διαθήκη (Έξοδος κεφ. 19, 9-15) και η Νηστευτική, έμμεση, παράδοση της Κ. Διαθήκης, κατά την οποία στο χρόνο προ του Μυστικού Δείπνου έχει ενσωματωθεί και η Νηστεία του Κυρίου και των Μαθητών - Αποστόλων Του, η ύπαρξη της οποίας μαρτυρείται και από τη σιωπή του Ιούδα, ο οποίος δεν κατηγόρησε τον Κύριο ως καινοτόμο και ανατροπέα της Ιουδαϊκής παράδοσης, που προέβλεπε νηστεία προ του Ιουδαϊκού Πάσχα (βλέπε και ερμηνεία του Ιώσηπου)».
4ον) «Διότι αν ο Θεός επρόσταξε τους Εβραίους τρεις ημέρας να μη πλησιάσουν εις τας γυναίκας των, δια να λάβουν τον παλαιόν νόμον∙ «Γίνεσθαι έτοιμοι, τρείς ημέρας μη προσέλθετε γυναικί» (Έξοδ. κεφ. ιθ', 15), πόσω μάλλον πρέπει να φυλάττωσιν ταύτας και εκείνοι οπού μέλλουν να λάβουν μέσα εις τον εαυτόν τους, όχι τον νόμον, αλλά τον ίδιον νομοθέτην Θεόν, δια της Θείας Ευχαριστίας; και αν ο Αβιμέλεχ (ή Αβιάθαρ) ο Αρχιερεύς, μέλλοντας να δώσει τους άρτους της προθέσεως εις τον Δαβίδ και εις τα παλληκάρια του, ηρώτησεν αυτούς, αν ήσαν καθαροί από γυναικός, και αυτοί απεκρίθησαν ότι τρεις ημέρας ήσαν φυλαγμένοι από μίξιν γυναικός. Και απεκρίθη Δαβίδ τω ιερεί και είπεν∙ αλλά από γυναικός απεσχήμεθα χθες και την τρίτην ημέραν (Βασιλ. κα', 5), πως δεν πρέπει να είναι τρείς ημέρας καθαροί από γυναικός οι κοινωνήσαι μέλλοντες του Δεσποτικού Σώματος;» (βλέπε Ι. Πηδάλιον, σελ. 230, σχόλια εις τον ΙΓ΄ Κανόνα της ΣΤ΄ Οικουμενικής Συνόδου – Έκδοση Ρηγόπουλου 1998).
Στους ταραγμένους καιρούς μας χρειαζόμαστε φωτισμένους πνευματικούς, Ορθοδόξους πνευματικούς, με αγάπη στον άνθρωπο, οι οποίοι να μην μπερδεύουν τη Νηστεία με μορφές απλής εγκράτειας, όπως συμβαίνει (εν πολλοίς) σήμερα.
(Συνεχίζεται)
==============================
ΜΕΡΟΣ Δ΄ (Διευκρινήσεις)
α) Περί Νηστείας Σαββάτου (από έλαιο)
Η Εκκλησία πάντοτε φροντίζει για την ανάπτυξη ορθής (Ορθόδοξης) πνευματικής συνειδητότητας, ως εκδήλωση της αγάπης της για τον άνθρωπο.
Γράψαμε κάποια άρθρα ως μια μικρή βοήθεια και όχι ως προσπάθεια να κερδίσουμε «ανάστημα», όπως κάνουν ορισμένοι κρυπτώνυμοι ή επώνυμοι στα σχόλιά τους, στις παρεμβάσεις τους, όταν ειναι μη καλοπροαίρετες. Να γίνονται σχόλια εποικοδομητικά, φανερώνοντας πράγματι ήθος εν Χριστώ (Ορθόδοξο).
Διατυπώθηκε (ως απορία;) περί νηστείας Σαββάτου και καταλύσεως ή όχι ελαίου σ’ αυτό.
Να υπογραμμίσουμε, ότι άλλο είναι νηστεία, άλλο λύσις νηστείας, και άλλο κατάλυσις νηστείας. Στον ΞΔ' Κανόνα των Αγίων Αποστόλων, διαβάζουμε:
«Άλλο είναι νηστεία, άλλο λύσις νηστείας, και άλλο κατάλυσις νηστείας. Και νηστεία μεν κυρίως είναι, η τελεία ασιτία, ή και το να τρώγη τινάς μίαν φοράν την ημέραν κατά την ενάτην ώραν, με ξηροφαγίαν, άρτου δηλονότι μόνου και ύδατος. Λύσις δε της νηστείας, είναι το να φάγη τινάς προ της ενάτης ώρας, καν σύκα, καν σταφίδας, καν άλλον τοιούτον τι. Ή το να φάγη έξω από τον άρτον και το ύδωρ, και άλλα μερικά είδη βρωσίμων λιτών και ευτελών».
Αυτός ο κανόνας επιτιμά (μόνο) εκείνον, ο οποίος θα κάμνη ξηροφαγία (δηλαδή νηστεία) μίαν φοράν κατά το Σάββατον ή την Κυριακήν.
Όποιος κατά το Σάββατον ή την Κυριακήν ξηροφαγίσει, τότε υποβάλλεται εις επιτίμιο.
Ο ΞΔ' κανόνας των Αγίων Αποστόλων λέγει (αυτολεξεί):
«Ει τις κληρικός ευρεθή την Κυριακήν ημέραν νηστεύων, ή το Σάββατον, πλήν του ενός μόνου, καθαιρείσθω· ει δε λαϊκός, αφοριζέσθω» (ιδέ και τον ΝΕ΄κανόνα της Πενθέκτης Συνόδου).
Δεν είναι απαραίτητο να φάγουν λάδι το Σάββατο, όταν την Κυριακή θα κοινωνήσουν, όταν προηγουμένως ποιούν λύση νηστείας.
Σήμερα (γενικά) εμείς οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί δεν νηστεύουμε αλλά εγκρατευώμεθα, ποιούντες λύσιν νηστείας.
1ο Σχόλιο: Το έργο της Ιεράς Νηστείας, συνδυαζόμενο με τις αντοχές και τα επαγγέλματα (διακονίες) των πιστών, η Εκκλησία το έχει αναθέσει με αγάπη στη διάκριση (όντως) ευλαβεστάτων πνευματικών Πατέρων, οι οποίοι συμβουλεύονται το Ι. Πηδάλιο.
Ο δίαυλος της Θείας Χάριτος είναι η Ακρίβεια και η οικονομία.
Αξιολογικώς: α) Καμμία κατ' ακρίβειαν νηστεία δεν σε καθιστά άξιο του Χριστού, ως ανώτερος της νηστείας.
β) Στη περίπτωση πολυφαγίας, είναι επιτρεπτή η εγκράτεια.
Διαφωτιστικός είναι και ο Κανόνας (ΞΘ΄) των Αγίων Αποστόλων: «Ει τις Επίσκοπος, ή πρεσβύτερος, ή Διάκονος, ή Υποδιάκονος, ή Αναγνώστης, ή Ψάλτης, την Αγίαν Τεσσαρακοστήν ου νηστεύει, ή Τετράδα, ή Παρασκευήν, καθαιρείσθω· Εκτός ειμή δι' ασθένειαν σωματικήν εμποδίζοιτο. Εάν δε λαϊκός ή, αφοριζέσθω.»
Εάν το πρωί του Σαββάτου ένας πιστός πιεί ένα ρόφημα, το μεσημέρι σούπα (χωρίς λάδι), το απόγευμα καφέ και το βράδυ φάγει φρούτο, ή ψωμί ή κάτι άλλο, τότε δεν υπόκειται στο εκκλησιαστικό επιτίμιο, διότι δεν νηστεύει (ξηροφαγεί) αλλά εγκρατεύεται (τέλος σχολίου).
Περί της μαρτυρίας του Ιώσηπου (περί των Αζύμων)
Aπό το αρχαίο κείμενο (της Ιουδαϊκής αρχαιολογίας)
Μετάφραση (Ελεύθερη)
«Και εκείνοι (Εβραίοι) αφού αναχωρούσαν από την Αίγυπτο, με δυσκολίες συναισθηματικές (κλαιόντων και μετανοούντων) εξ αιτίας της σκληρής συμπεριφοράς των Αιγυπτίων, έκαναν την πορεία τους μέσα από περιοχές ερημικές προς την πόλη Λητούς (σημερινή Αουσίμ, 13 χλμ. βορειοδυτικά του Καΐρου), που ήτο τότε ερειπωμένη. Η Βαβυλώνα ιδρύθηκε αργότερα όταν ο Καμβύσης κατέστρεψε την Αίγυπτο.
Κινούμενοι σύντομα προς Βεελφών (τόπος λατρείας, στα σύνορα Αιγύπτου, κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα. Ήταν το τελευταίο σημείο στρατοπέδευσης των Εβραίων πριν του θαύματος χωρισμού των υδάτων - Έξοδ. 14, 2), κανένας δεν μπορούσε να βρει τροφή από τη γη, εξ αιτίας της ερήμου που εκτεινόταν γύρω τους. Έτσι τρέφονταν μόνο με τις τροφές που είχαν πάρει μαζί τους, οι οποίες είχαν αποξηρανθεί και διατηρηθεί με λίγη θερμότητα.
Με αυτές έζησαν για 30 ημέρες. Για περισσότερες ημέρες/χρόνο, όμως, δεν επαρκούσαν όσα είχαν φέρει από την Αίγυπτο∙ μοίραζαν την τροφή με μέτρο προς κατανάλωση, για την ανάγκη και όχι σε κόρο (χορτασμό).
Γι' αυτό καθιερώσαμε - καθιερώθηκε η εορτή των Αζύμων, η οποία διαρκεί 8 ημέρες και συνδέεται με εκείνη την περίοδο της ένδειας, της στέρησης δηλαδή».
2ο Σχόλιο:
Ο ιστορικός Ιώσηπος είναι συγγραφέας (Εβραίος) εκτεταμένων σελίδων πάνω σε σημαντικές φάσεις της Ιστορίας των Ισραηλιτών. Περιγράφει περισσότερο ιστορικά και λιγότερο θεολογικά την πορεία των Εβραίων μετά την έξοδό τους από την Αίγυπτο∙ όμως σε πολλά σημεία αναφέρει τις παρεμβάσεις του Θεού για την σωτηρία – ελευθερία τους.
Δεν αναφέρει την ημέρα νηστεία προ του Νομικού Πάσχα των Εβραίων, σε μνήμη της σωτηρίας των πρωτοτόκων που διασώθηκαν από τον Εξολοθρευτή Άγγελο (10η πληγή) και η οποία (νηστεία) αναγράφεται στο Ταλμούδ, στηριζόμενο, προφανώς, σε προφορική (γραπτή;) αρχαία παράδοση. Ταλμούδ = διδασκαλία – μελέτη, στο οποίο καταγράφεται, ως κύρια πηγή, ο θρησκευτικός νόμος των Εβραίων.
Στο Ταλμούδ αντανακλάται η εσωτερική - θρησκευτική σκέψη των Εβραίων, ενώ στον Ιώσηπο μία ιστορική καταγραφή, που απευθύνεται στον Ελληνορωμαϊκό κόσμο.
Όταν ο Ιώσηπος γράφει «όθεν εις μνήμην της τότε ενδείας εορτήν άγομεν εφ' ημέρας οκτώ, την των Aζύμων λεγομένην», πιστεύω ότι υπονοείται και η έννοια της νηστείας στον όρο «ένδεια», ως συνύπαρξη των βιωτικών δυσκολιών και αυτών της νηστείας (ιστορική σύμμιξη).
Η νηστεία μίας ημέρας προ του Εβραϊκού Πάσχα είναι ιστορικά υποστατή, και ο Μυστικός Δείπνος έλαβε (πράγματι) χώρα σε περίοδο νηστείας.
Έχω ως απορία: την ιστορική παράλειψη του Ιώσηπου για τη σφαγή των νηπίων από τον Ηρώδη∙ να την εκλάβουμε ως άγνοια, ως ελλιπή πληροφόρηση ή ως απορριπτική αντίληψη; Πιστεύω το τελευταίο.
ΝΙΚΟΣ Ε. ΣΑΚΑΛΑΚΗΣ
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ