Ὁ Βασιλεύς κατέστη ἀκάλυπτος καί εὐτράπελος
ΕΙΚΟΝΟΛΑΤΡΙΑ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ ΑΝΕΥ ΗΘΟΥΣ
Ἡ ματαιότης τῆς ἐπιδείξεως καὶ τὸ αἴγλη τῆς ταπεινώσεως
Γράφει ο Παναγιώτης Κοσμίδης
Α΄ Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΛΑΜΨΕΩΣ ΚΑΙ Η ΚΟΣΜΙΚΗ ΠΟΜΠΗ
Ἐξωτερική λάμψις ἤ ἁγιότης
Ἡ πορεία τῆς Ἐκκλησίας ἐν τῷ κόσμῳ ὑπῆρξε πάντοτε μία συνεχὴς μαρτυρία ἀληθείας, ἐλευθερίας καὶ πνευματικῆς ἀνακαινίσεως. Ἐν τούτοις, ὁ κίνδυνος τῆς ἐκκοσμικεύσεως καὶ τῆς ἀλλοτριώσεως τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἤθους παραμονεύει ἀ διαλείπτως, ἀπειλῶν νὰ μετατρέψῃ τὸ μυστηριακὸν σῶμα τοῦ Χριστοῦ εἰς ἕνα σχήμα κοσμικῆς ἐξουσίας καὶ ἐπιδείξεως. Ἐπιχειρεῖται μία κριτικὴ προσέγγισις τῶν φαινομένων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα προσβάλλουσι τὴν εὐαγγελικὴν ἁπλότητα καὶ τὴν πατερικὴν παράδοσιν.
Ἀπὸ τὴν εἰκονολατρίαν τῆς ὑπερβολικῆς πολυτελείας καὶ τὸ ψεῦδος τῆς κοσμικῆς μεγαλοπρεπείας, μέχρι τὴν φιλοδοξίαν τῆς προβολῆς καὶ τὴν δόλιον χρῆσιν τοῦ λόγου, ἀναδεικνύεται ἡ ἀνάγκη ἐπιστροφῆς εἰς τὴν γνησίαν ταπείνωσιν. Ἡ ἐξέτασις αὕτη δὲν ἀποσκοπεῖ εἰς τὴν ἰσοπέδωσιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς εὐπρεπείας, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀφύπνισιν τῆς συνειδήσεως, ὥστε ἡ ἐξωτερικὴ λάμψις νὰ μὴ συσκοτίζῃ ποτὲ τὴν ἐσωτερικὴν ἁγιότητα, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν μόνην ἀληθῆ δόξαν τῆς Ἐκκλησίας.
Ἡ εἰκονολατρία τῆς πολυτελείας
Ἡ ἱστορία παρέχει πλῆθος παραδειγμάτων, τὰ ὁποῖα μαρτυροῦσιν ὅτι ἡ ἐπιδεικτικὴ πολυτέλεια ἀποτελεῖ γνώρισμα κοσμικῆς ματαιοδοξίας καὶ οὐχὶ ἀληθοῦς μεγαλείου. Λέγεται ὅτι ὁ Πέρσης μονάρχης Ἀρταξέρξης περιεβάλλετο βασιλικὸν μανδύαν ἀνεκτιμήτου ἀξίας, στοιχίζοντα δώδεκα χιλιάδας καὶ πεντακόσια τάλαντα. Ἡ βασιλικὴ αὕτη χλιδὴ ἀπετέλει σύμβολον κοσμικῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ οὐδέποτε ἀπόδειξιν ἀρετῆς.
Πλεῖστα εἴδωλα τῆς Ἀνατολῆς ἦσαν κατάφορτα χρυσοῦ, πολυτίμων λίθων καὶ μαργαριτῶν, ἀποσκοποῦντα εἰς τὸν ἐκθαμβωτικὸν ἐντυπωσιασμόν. Ὀρθῶς ὁ Πλάτων ἐν τῷ Γοργίᾳ αὐτοῦ ἐσημείωσεν ὅτι «ἡ κομμωτικὴ καὶ ὁ καλλωπισμὸς ἀπατηλόν ἐστι σχήμα, ἀλλότριον κάλλος περιτιθέν, τοῦ δὲ οἰκείου καὶ φυσικοῦ ἀμελοῦν». Ἀντιθέτως, τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ ἀγάλματα ἐθαυμάζοντο διὰ τὴν ἁρμονίαν, τὴν συμμετρίαν καὶ τὸ φυσικὸν αὐτῶν κάλλος. Δὲν εἶχον χρείαν ἐξωτερικῶν κοσμημάτων, διότι ἡ εὐπρέπεια αὐτῶν ἀνέβλυζεν ἐκ τῆς ἐσωτερικῆς μορφῆς.
Ἀνάλογον δίδαγμα παρέχει καὶ ἡ γνωστὴ διήγησις τοῦ ἀρχαίου ζωγράφου, ὅστις εἶπε πρὸς τὸν μαθητήν αὐτοῦ· «Τέκνον μου, ἐπειδὴ δὲν ἠδυνήθης νὰ φιλοτεχνήσῃς ὡραίαν τὴν γυναῖκα τοῦ πίνακος, παρέστησας αὐτὴν πλουσίαν».
Τὸ ψεῦδος τῆς μεγαλοπρεπείας
Παρόμοιον περιστατικὸν ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν ἐν τῷ μουσείῳ τῆς Καπέλας Σιξτίνας. Ἐνώπιον τοῦ μεγαλοπρεποῦς ἔργου τῆς Δευτέρας Παρουσίας, ξεναγός τις ἐπεσύρατο τὴν προσοχὴν τῶν ἐπισκεπτῶν εἰς τὸ κυανοῦν ἔνδυμα τῆς Θεοτόκου. Δὲν ἀτενίζετο ὁ Χριστός, οὐδὲ τὸ βαθύτερον θεολογικὸν περιεχόμενον τοῦ ἔργου, ἀλλ’ ὁ ἐρευνητικὸς ὀφθαλμὸς ἐκαθηλώθη εἰς τὸ ἔνδυμα. Ὅταν τὸ βλέμμα καθηλωθῇ εἰς τὴν μορφήν, ἡ οὐσία παραμερίζεται.
Αἱ σκέψεις αὗται ἐγείρουσι δικαίους προβληματισμούς, ὁσάκις βλέπομεν ἀρχιερεῖς περιβεβλημένους δι’ ὑπερβολικῶς πολυτελῶν καὶ βασιλικῶν ἀμφίων, ὡς ἐὰν ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ ἐξαρτᾶτο ἐκ τοῦ πλούτου τῆς ἐξωτερικῆς ἐμφανίσεως. Ἡ μεγαλοπρέπεια τῆς θείας λατρείας δὲν πηγάζει ἐκ τῶν χρυσοκεντήτων ὑφασμάτων, ἀλλ’ ἐκ τῆς μυστηριακῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς κατανύξεως τῶν πιστῶν.
Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, στηλιτεύων τὴν τοιαύτην ἔξωθεν χλιδήν, ἐδίδασκεν· «Τί γὰρ ὄφελος, τὸ θυσιαστήριον τοῦ Χριστοῦ χρυσοῖς καλύπτεσθαι ἱματίοις, αὐτὸν δὲ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ πένητι λιμώττοντα καὶ γυμνητεύοντα περιορᾶν; [...] Ὅταν τοίνυν ἴδῃς ἱερὰ σκεύη πολυτελῆ, μὴ θαυμάσῃς μόνον, ἀλλὰ ζήτει καὶ τὴν ψυχὴν τὴν κεκαθαρμένην».
Ἡ φιλοδοξία τῆς προβολῆς
Ἡ ὑπερβολικὴ πομπὴ δύναται νὰ καταστῇ μέσον ἐντυπωσιασμοῦ, εἴτε πρὸς τὸν λαόν, εἴτε πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ἄρχοντας, εἴτε πρὸς τοὺς ἰσχυροὺς τοῦ αἰῶνος τούτου. Πλὴν ὅμως, ὁ Κύριος σαφῶς προειδοποιεῖ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ· «Ἀκούετε δὲ ἀπὸ τῶν γραμματέων τῶν θελόντων περιπατεῖν ἐν στολαῖς καὶ φιλούντων ἀσπασμοὺς ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ πρωτοκαθεδρίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς» (Λουκ. κ΄ 46). Ὁ ἐπίσκοπος, ὅμως, οὐχὶ κοσμικὴν ἐξουσίαν ἀντιπροσωπεύει, ἀλλὰ τὸν Ἐσταυρωμένον Ἰησοῦν Χριστόν. Ὡς γράφει καὶ ὁ Ἅγιος Ἰσίδωρος ὁ Πηλουσιώτης· «Ὁ κληρικὸς οὐκ ἐπὶ τὸ ἄρχειν καλεῖται, ἀλλ’ ἐπὶ τὸ διακονεῖν· οὐχ ἵνα θαυμάζηται ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἵνα δοξάζηται δι’ αὐτοῦ ὁ Θεός».
Ἡ κοσμικὴ αὕτη νοοτροπία δὲν περιορίζεται μόνον εἰς τὰ ἱερὰ ἄμφια. Πανηγυρικαὶ ἐκδηλώσεις, προσωπικαὶ τιμαί, ἐπίτιμοι τίτλοι, δημόσιαι προβολαί, ὡς καὶ πολυδάπανα ψηφιδωτὰ καὶ τοιχογραφίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἱστοροῦνται αἱ μορφαὶ τῶν ρασοφόρων, μαρτυροῦσι πολλάκις τὴν ἐμπαθῆ ἀνάγκην προσωπικῆς ἐξάρσεως. Συχνάκις δὲ καὶ ὑπέρογκα χρηματικὰ ποσά, προερχόμενα ἐκ τοῦ ὑστερήματος τῶν πιστῶν, σπαταλῶνται διὰ δημοσίας σχέσεις καὶ ἐπικοινωνιακὴν προβολήν.
Β΄ Η ΔΙΟΛΙΣΘΗΣΙΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΕΙΟΝ ΤΗΣ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑΣ
Ἡ δόξα τῶν ἀνθρώπων καὶ τὸ μάθημα τῆς θείας Προνοίας
Ἔχει παρατηρηθῆ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη παράδοξόν τι φαινόμενον, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον. Ὁσάκις διοργανοῦνται πολυδάπαναι ἐπετειακαὶ ἐκδηλώσεις, πανηγυρικαὶ τελεταί, ἐγκώμιασμοὶ καὶ ἰωβηλαῖα πρὸς τιμὴν ὁρισμένων Πατριαρχῶν ἢ Ἐπισκόπων, εἴτε διὰ τὴν εἰκοσιπενταετῆ, εἴτε διὰ τὴν τριακονταετῆ, εἴτε διὰ τὴν χρυσῆν ἐπέτειον τῆς διακονίας αὐτῶν, πολλάκις ἐπακολουθεῖ ἀπροσδοκήτως ἡ ἀποχώρησις αὐτῶν ἐκ τοῦ προσκηνίου, εἴτε διὰ παραιτήσεως, εἴτε διὰ μεταθέσεως εἰς θέσεις ἄνευ πραγματικῆς διακονίας, εἴτε καὶ διὰ τῆς ἐξόδου αὐτῶν ἐκ τοῦ παρόντος βίου. Ὡσὰν νὰ ἀποδεικνύηται ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη δόξα κέκτηται βραχυτάτην διάρκειαν καὶ ὅτι ὁ Θεὸς δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸν ἄνθρωπον νὰ ἐπαναπαύηται εἰς τοὺς κοσμικοὺς ἐπαίνους.
Χαρακτηριστικὸν παράδειγμα ἀπετέλεσεν ὁ μακαριστὸς Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος. Πρὸ τῆς συμπληρώσεως τῆς δεκαετοῦς ἀρχιεπισκοπίας αὐτοῦ (1998-2008), καὶ μάλιστα ἓξ περίπου μῆνας ἐνωρίτερον, ὠργανώθησαν πανηγυρικαὶ ἐκδηλώσεις διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς δεκαετίας. Τὸ γεγονὸς τοῦτο προεκάλεσεν εὔλογον ἀπορίαν. Ἐφημερὶς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης παρετήρησεν εἰρωνικῶς ὅτι, ἐφ’ ὅσον τὰ δέκα ἔτη δὲν εἶχον ἀκόμη συμπληρωθῆ, γεννᾶται τὸ ἐρώτημα· διὰ ποῖον λόγον τόση σπουδή; Μήπως οἱ διοργανωταὶ γνωρίζουσί τι τὸ ὁποῖον οἱ λοιποὶ ἀγνοοῦμεν; Μετὰ παρέλευσιν ὀλίγων μηνῶν, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος ἐκοιμήθη, καὶ τὸ περιστατικὸν ἔλαβε διαστάσεις ἰδιαιτέρως συγκλονιστικάς.
Βεβαίως, οὐδεὶς δύναται νὰ ἑρμηνεύῃ τὰ κρίματα τῆς θείας Προνοίας μετὰ βεβαιότητος. Ὅμως, ἡ συνεχὴς ἐπανάληψις παρομοίων περιστατικῶν διδάσκει ὅτι ἡ δόξα τῶν ἀνθρώπων ἐστὶν ἐφήμερος, ἐνῷ ἡ δόξα, ἣν παρέχει ὁ Θεός, διαμένει μόνιμος καὶ ἀδιάφθορος. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος σπεύδῃ νὰ στεφανωθῇ ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, πολλάκις ὁ Θεὸς ὑπομιμνήσκει αὐτῷ, διὰ τοῦ Ἰδίου Αὐτοῦ τρόπου, ὅτι «οὐχ ὁ ἑαυτὸν συνιστῶν, ἐκεῖνός ἐστι δόκιμος, ἀλλ’ ὃν ὁ Κύριος συνίστησιν» (Β΄ Κορ. ι΄ 18).
Ἡ γλῶσσα διακονεῖ τὴν κενοδοξίαν
Ἡ κενοδοξία δὲν ἐκδηλοῦται μόνον διὰ τῆς πολυτελείας τῶν ἀμφίων, τῶν τιμητικῶν τίτλων ἢ τῶν δημοσίων ἐμφανίσεων, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ λόγου. Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἵτινες οὐδέποτε ὑβρίζουσιν εὐθέως, ἀλλ’ ἐπιλέγουσι τὴν λεπτοτέραν καὶ ἐπικινδυνοτέραν μορφὴν τῆς προσβολῆς, τὸν εἰρωνικὸν ἔπαινον. Λέγουσι, παραδείγματος χάριν· «Λίαν ἀξιόλογος ὑπῆρξεν ἡ παρουσίασίς σου· δὲν προσεδόκων νὰ ἐπιτύχῃς τόσον καλῶς», ἤ· «Τελικῶς εἶσαι πολὺ εὐφυέστερος παρ’ ὅ,τι ἐμφανίζεσαι». Φαινομενικῶς ἐγκωμιάζουσιν, ἐν τῇ πραγματικότητι ὅμως μειούσι τὸν πλησίον, ἐπειδὴ ὑποδηλοῦσι τὴν μέχρι τοῦδε ἀνεπάρκειαν αὐτοῦ. Ἐδῶ ἐκπληροῦται ὁ λόγος τοῦ Ἀδελφοθέου Ἰακώβου· «Οὕτω καὶ ἡ γλῶσσα μικρὸν μέλος ἐστὶ καὶ μεγαλαυχεῖ. [...] Καὶ ἡ γλῶσσα πῦρ, ὁ κόσμος τῆς ἀδικίας» (Ἰακ. γ΄ 5-6).
Ἔπαινος μετ’ εἰρωνείας ἐστὶν ὕβρις μετὰ προσωπίδος. Ὅπου ὁ ἔπαινος γίνεται προσωπεῖον τῆς εἰρωνείας, ἐκεῖ κατοικεῖ ἡ συγκεκαλυμμένη ὕβρις. Ἔπαινος ὅστις τιτρώσκει τὴν ψυχὴν δὲν πρόκειται περὶ ἐπαίνου, ἀλλὰ περὶ εἰρωνείας ἐνδεδυμένης τὸ ἱμάτιον τῆς εὐγενείας. Ὅταν δὲ ὁ ἔπαινος προξενῇ τὴν μείωσιν τοῦ πλησίον, παύει νὰ ὑπάρχῃ ἔπαινος καὶ καθίσταται κατάκρισις. Ὅπου τὸ στόμα ἐπαινεῖ καὶ ἡ καρδία ἐξουθενεῖ, ἐκεῖ ἡ γλῶσσα διακονεῖ τὴν κενοδοξίαν. Ἡ τοιαύτη συμπεριφορὰ οὐχὶ εὐγένειαν μαρτυρεῖ, ἀλλὰ φιλαυτίαν καὶ κρυπτομένην ἀλαζονείαν· διότι ὁ ταπεινὸς ἀνὴρ χαίρει ἐπὶ τῇ προκοπῇ τοῦ ἀδελφοῦ, ἐνῷ ὁ κενοδοξῶν ἀδυνατεῖ νὰ ἐπαινέσῃ χωρὶς νὰ τραυματίσῃ.
Ὁ Πλούταρχος ἀναλύει σοφῶς τὸ φαινόμενον τοῦτο σημειῶν ὅτι «ὁ κόλαξ, ὥσπερ ὁ ζωγράφος ὁ μὴ δυνάμενος τὸ κάλλος μιμήσασθαι, τοῖς ἱματίοις καὶ τοῖς κοσμήμασι τὴν μορφὴν ἐξωραΐζει, οὕτω καὶ τὸν ἔπαινον προσωπεῖον ποιεῖται τῆς κακίας».
Γ΄ ΤΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΗΣ ΤΑΠΕΙΝΩΣΕΩΣ ΚΑΙ Η ΑΛΗΘΗΣ ΕΥΠΡΕΠΕΙΑ
Τὰ πρότυπα τῆς γνησίας ταπεινώσεως
Εὐτυχῶς, ἡ Ἐκκλησία γινώσκει καὶ μορφὰς γνησίας ταπεινώσεως. Ὁ μακαριστὸς Μητροπολίτης Kονίτσης Σεβαστιανός, ὅτε ἐτιμήθη ἐν Ἀμερικῇ διὰ τοὺς ἀγῶνας αὐτοῦ, ἐδήλου ὅτι δὲν μετέβη ἐκεῖ διὰ προσωπικὴν προβολήν, ἀλλὰ διὰ τὴν προώθησιν τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος. Τὸ δὲ τιμητικὸν δίπλωμα, τὸ ὁποῖον τῷ ἀπενεμήθη, κατέστρεψε, θεωρῶν τὰς τοιαύτας διακρίσεις περιττάς.
Παρομοίαν σεμνότητα ἐπέδειξε καὶ πολύτεκνός τις ἐφημέριος, ὅστις ἀπουσίασεν ἐκ τῆς τελετῆς βραβεύσεως αὐτοῦ, διότι δὲν ἐπεθύμει νὰ δοξασθῇ δημοσίᾳ.
Τὸ παιδίον, τὸ ἀποκαλύψαν ὅτι «ὁ βασιλεὺς εἶναι γυμνός», παραμένει διαχρονικὸν σύμβολον τῆς ἀληθείας. Ὁ κληρικὸς ὀφείλει νὰ φέρῃ τὴν ταπείνωσιν τοῦ Ἀμνοῦ, τὴν δύναμιν τοῦ λέοντος καὶ τὴν παρρησίαν τοῦ μάρτυρος. Ὅπως ὁ Μέγας Βασίλειος, τοῦ ὁποίου ὁ λόγος ἤστραπτε διὰ τοῦ καθαροῦ αὐτοῦ βίου καὶ ἐβρόντα διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ πνεύματος, οὕτω καὶ πᾶς λειτουργὸς τῆς Ἐκκλησίας καλεῖται νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς ἁγιότητος καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς λάμψεως. Ἄλλωστε, κατὰ τὸν Ἅγιον Γρηγόριον τὸν Θεολόγον· «Οὐκ ἐν τοῖς θρόνοις ἡ ἁγιότης, ἀλλ’ ἐν τοῖς τρόποις· οὐδ’ ἐν τῇ λαμπρότητι τῶν ἱματίων, ἀλλ’ ἐν τῇ καθαρότητι τῆς καρδίας».
Ἡ θεολογία τῆς εὐπρεπείας
Οὐδεὶς ὑποστηρίζει ὅτι τὰ ἱερατικὰ καὶ ἀρχιερατικὰ ἄμφια ὀφείλουσι νὰ εἶναι πρόχειρα, ῥυπαρὰ ἢ νὰ ἀποπνέωσι ψευδοταπείνωσιν. Ἐνίοτε, ἡ ἐπιδεικτικὴ ῥακενδυσία κρύπτει ἐγωισμόν, ὅπως εὐστόχως διέγνω ὁ Σωκράτης, ὅταν ἰδὼν τὸν κυνικὸν Ἀντισθένη ἐπιδεικνύοντα τὰ ἐσχισμένα αὐτοῦ ἱμάτια, ἀνεφώνησεν· «Ὁρῶ σου διὰ τοῦ τρίβωνος τὴν φιλοδοξίαν».
Ἀντιθέτως, τὰ ἄμφια δέον νὰ εἶναι καθαρά, εὐπρεπῆ καὶ σύμφωνα πρὸς τὴν ἱερὰν παράδοσιν, τὸ τοπικὸν ἐκκλησιαστικὸν ἦθος καὶ τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον τοῦ πιστοῦ λαοῦ. Ἡ εὐπρέπεια ἀποτελεῖ ἀρετήν· ἡ ἐπιδεικτικὴ ὅμως πολυτέλεια οὐδέποτε συνιστᾷ θεολογίαν. Ἡ δόξα τῆς Ἐκκλησίας οὐχὶ εἰς τὸν χρυσὸν τῶν ἀμφίων κατοικεῖ, ἀλλ’ εἰς τὴν ἁγιότητα τῶν λειτουργῶν αὐτῆς, συμφώνως καὶ πρὸς τὴν εὐαγγελικὴν ῥῆσιν· «Καὶ περὶ ἐνδύματος τί μεριμνᾶτε; [...] λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι οὐδὲ Σολομὼν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο ὡς ἓν τούτων» (Ματθ. στ΄ 28-29).
Ἀνέσπερος Βασιλεία
Συμπερασματικῶς, ἡ γνησία θεολογία τῆς Ἐκκλησίας δὲν συμβιβάζεται μετὰ τῆς κοσμικῆς ματαιοδοξίας, οὐδὲ στηρίζεται ἐπὶ τῶν ἐφήμερων ἐπαίνων τῶν ἀνθρώπων. Ἡ γλῶσσα, τὰ ἄμφια καὶ αἱ τελεταί ὀφείλουσι νὰ διακονοῦσι τὸ μυστήριον τῆς σωτηρίας καὶ οὐχὶ τὴν φιλαυτίαν τῶν λειτουργῶν. Ὁσάκις τὸ ἐκκλησιαστικὸν πολίτευμα ἐκτρέπεται εἰς ἐπικοινωνιακὴν προβολὴν καὶ ἐμπαθῆ ἀνάγκην προσωπικῆς ἐξάρσεως, τότε τὸ ἱερὸν θυσιαστήριον μεταβάλλεται εἰς σκηνὴν θεατρικοῦ ἐντυπωσιασμοῦ.
Ἡ ἱστορία καὶ αἱ σύγχροναι ἐκφάνσεις τῆς θείας Προνοίας ὑπομιμνήσκουσιν ἡμῖν ὅτι πᾶσα ἀνθρωπίνη δόξα κέκτηται βραχυτάτην διάρκειαν, ἐνῷ ἡ μόνη ἀδιάφθορος τιμὴ εἶναι ἐκείνη, ἣν ὁ Κύριος παρέχει τοῖς ἀγαπῶσιν Αὐτόν. Ἡ ἐπιστροφὴ εἰς τὰ πρότυπα τῆς βιβλικῆς λιτότητος καὶ τῆς πατερικῆς ἀκτημοσύνης ἀποτελεῖ τὸν μόνον ἀσφαλῆ δρόμον διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἤθους.
Μόνον ὅταν ὁ κληρικὸς ἐνδυθῇ τὴν ταπείνωσιν τοῦ Κυρίου καὶ ἀρνηθῇ τὸ προσωπεῖον τῆς κενοδοξίας, θὰ δύναται νὰ ὀρθοτομῇ τὸν λόγον τῆς ἀληθείας καὶ νὰ ὁδηγῇ τὸν πιστὸν λαὸν ἐκ τοῦ σκότους τῆς κοσμικῆς ἀπάτης εἰς τὸ ἀνέσπερον φῶς τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ.
«Δένδρο μέ χρυσά στολίδια, μέ κουφέτα καί παιγνίδια..».
«Καθάπερ οἱ τραγικοὶ ὑποκριταί... χρυσῆν μὲν τὴν ἐσθῆτα
ἐνδεδυμένοι, τὸ δὲ σῶμα οἰκτρόν» (Λουκιανός, Νεκρικοί διάλογοι)
ΦΩΤΟ-ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΙΣ
