ΚΥΡΙΑΚΗ TEΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ[:Λουκά 18,10-14]
Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου
με θέμα:
«ΒΑΘΟΣ ΚΑΙ ΥΨΟΣ»
[εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 20-2-2000] [Β 409]
Θαυμασία η παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου, αγαπητοί μου, που η Εκκλησία μας την τοποθετεί καθώς ανοίγει το Τριώδιον. Το Τριώδιον είναι ένα βιβλίον της Εκκλησίας μας· το οποίον συνέθεσε ο άγιος Κοσμάς, ο ποιητής. Κι επειδή αναφέρεται σε κανόνες της Εκκλησίας που έχουν μόνο τρεις ωδές, προς τιμήν του Αγίου Τριαδικού Θεού, γι΄αυτό ακριβώς λέγεται και Τριώδιον. Τρεις ωδές. Είναι γνωστό ότι ένας κανονικός, ένας αρτιμελής, ας μου επιτραπεί να το πω έτσι, κανόνας, στην σύνθεσή του είναι εννέα ωδές. Εδώ, όμως, είναι τρεις ωδές, για τον λόγο που σας εξήγησα προηγουμένως. Ανοίγει σήμερα το Τριώδιον και κλείνει το Μεγάλο Σάββατο. Για να περάσομε σε ένα άλλο βιβλίο λειτουργικό, που είναι το Πεντηκοστάριον και το οποίο κι αυτό είναι έως την 50ήν ημέρα, δηλαδή έως την Πεντηκοστή.
Βλέπετε, είναι το εκκλησιαστικόν έτος διανθισμένο με πλουσιοτάτην ποίησιν και υμνογραφία. Πλουσιοτάτην.Είναι δε το Τριώδιον διδακτικότατον βιβλίον, παιδαγωγικότατον βιβλίον. Αν κανείς το προσέξει έχει πολλά πράγματα να πάρει και να ωφεληθεί.
Αλλά ας επανέλθομε εις το θέμα μας, πάνω στην παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου. Είναι μία παραβολή, παρά το μικρό της μέγεθος, αλλά είναι πολυδιάστατη, με βάθος νοημάτων και ύψος πολλής αξίας. Σημειώνει ο ευαγγελιστής Λουκάς ως εξής. Θα σας το πω σε απόδοση: «Δύο άνθρωποι ανέβηκαν στον ναό για να προσευχηθούν. Ο ένας ήταν Φαρισαίος και ο άλλος Τελώνης. Ο Φαρισαίος στάθηκε και έκανε τούτη την προσευχή, σαν στον εαυτόν του: ‘’Θεέ μου, Σε ευχαριστώ που δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους, άρπαγας, άδικος, μοιχός ή και σαν αυτόν εκεί τον Τελώνη. Εγώ νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα και δίνω στον ναό το δέκατον από όλα τα εισοδήματά μου’’. Και ο τελώνης στεκόταν από μακριά και δεν ήθελε ούτε τα μάτια του να σηκώσει στον ουρανό. Χτυπούσε το στήθος του κι έλεγε: ‘’Θεέ μου, λυπήσου με τον αμαρτωλόν’’. Και ο Κύριος είπε: ‘’Σας βεβαιώνω, πως αυτός ο τελώνης έφυγε δικαιωμένος και συμφιλιωμένος με τον Θεό, ενώ ο άλλος, ο Φαρισαίος, όχι. Γιατί όποιος υψώνει τον εαυτόν του θα ταπεινωθεί και όποιος τον ταπεινώνει θα υψωθεί».
Αν προσέξομε, η παραβολή παίζει ανάμεσα σε ένα ύψος και σε ένα βάθος. Ο Φαρισαίος στέκεται όχι μόνον σε ένα ύψος του σώματός του, αφού είναι όρθιος βεβαίως, αλλά και σε ένα ύψος των όσων προσεύχεται. «Εγώ, εγώ, εγώ… νηστεύω, δεν είμαι σαν κι εκείνον εκεί…». Δηλαδή και αρνητικά και θετικά σημεία της ζωής. Στο τέλος ο Κύριος βγάζει το συμπέρασμα ότι αυτός ξέπεσε στα μάτια του Θεού. Αντίθετα, ο τελώνης, που είναι μαζεμένος σε μια γωνιά, εκεί κάπου στην άκρη του ναού, τελικά στα μάτια του Θεού υψώνεται.
Ένα παιχνίδι λοιπόν, ύψους και βάθους. Ο τελώνης ζούσε ένα αληθινό βάθος. Ο Φαρισαίος ζούσε ένα ψεύτικον ύψος· που κάλυπτε την εγωπάθειά του, την προβολή του και την πνευματική του ανεπάρκεια. Ο Φαρισαίος, που έγινε πλέον «τύπος» -τη λέξη την βάζω εντός εισαγωγικών- και «κατηγορία» - την βάζω τη λέξη εντός εισαγωγικών- δηλαδή τάξη ανθρώπων, είναι εκείνος που ξεχωρίζει τον εαυτόν του από τους άλλους, που ήδη ευρίσκονται στην υποτίμησή του. Μη νομίσετε, πάρα πολλοί από τους Χριστιανούς μας, οι περισσότεροι, έτσι, ξεχωρίζομε τον εαυτόν μας από τους άλλους και λέμε: «Εγώ δεν είμαι σαν κι εκείνον εκεί». «Ἐλέγοντο δε –όπως λέγει ο άγιος Επιφάνιος- Φαρισαῖοι διὰ τὸ ἀφορισμένους εἶναι». Δηλαδή ξεχωρισμένους. Ξεχώριζαν τον εαυτό τους από τον άλλον «διά τήν ἐθελοπερισσοθρησκείαν τὴν παρ’ αὐτοῖς νενομισμένην». Ότι «εμείς είμεθα η ελίτ», αν μου επιτρέπεται η λέξις, «από τους Ιουδαίους. Είμαστε εμείς ξεχωρισμένοι. Εμείς δεν έχομε καμία σχέση με όλα αυτά». «Φάρες γάρ –λέγει ο άγιος Επιφάνιος- κατά τήν ἐβραΐδα ἐρμηνεύεται ἀφορισμός». Φαρισαίοι. «Φάρες», λέγει ο άγιος Επιφάνιος, «σημαίνει κατά την εβραϊκή γλώσσαν, αυτός που είναι ξεχωρισμένος, αφορισμένος» -με την καλή σημασία της λέξεως «αφορισμένος»- δηλαδή «αυτός που ξεχωρίζει τον εαυτό του».
Η παραβολή, ωστόσο, θέλει να μας δείξει ότι η ταπείνωσις είναι αρετή στον Θεό και αυτή βέβαια μόνη εμάς μας συμφέρει. Ενώ η υπερηφάνεια εξοργίζει τον Θεό, απωθεί τον Θεόν. Και η υπερηφάνεια δεν είναι μόνο σε έναν άνθρωπο, αλλά και σε ολόκληρο δήμο ή και λαό, ακόμα. Φερειπείν, φθάνομε να λέμε, για να το καταλάβομε: «Ο Θεός της Ελλάδος είναι μεγάλος». Ο Θεός της Ελλάδος; Μπορούσαν να λένε και οι Εβραίοι: «Ο Θεός του Ισραήλ, ο Κύριος του Ισραήλ». Μάλιστα συνηθεστάτη φράσις στον Ησαΐα είναι: «Ο Κύριος του Ισραήλ». Βέβαια. Λοιπόν, κάποτε, όταν ο λαός δεν ζει όπως θέλει ο Κύριος, τότε δεν διστάζει ο Κύριος να απωθήσει τον λαό Του. Όπως ακριβώς, όταν χαϊδεύομε το παιδί μας και αυτό δεν ανταποκρίνεται σε μια σωστή συμπεριφορά, εμείς το αποδοκιμάζομε το παιδί μας. Δεν θα αποδοκιμάσομε το παιδί του γείτονα, αλλά το παιδί το δικό μας. Έτσι και ο Θεός. Αν μας αναγνωρίζει λαό Του, εμάς θα μας απωθήσει. Μη λοιπόν λέμε «ο Θεός της Ελλάδος» και «ο Θεός της Ελλάδος» και ότι έχομε μίαν ασφάλεια και ότι ο Θεός θα μας συντηρήσει, θα μας φυλάξει… Όχι, αγαπητοί μου, όχι, πολλές φορές όχι... Ας το προσέξομε. Μόνο αν έχομε ταπείνωση σαν άτομα και σαν λαός και τηρούμε τις εντολές του Θεού, τότε πραγματικά σε προβαλλομένους κινδύνους, θα μας φυλάττει πάντοτε.
Λέγει ο Θεός στην Ιερουσαλήμ δια του προφήτου Ιερεμίου: «Ἀφαιρεθήσεται τὸ ὕψος σου». «Έβαλες ψηλά –επιτρέψατέ μου κάποιες εκφράσεις, δεν πειράζει- έχεις πάρει ψηλά τον αμανέ». Σας είπα, ζητάω συγνώμη για τις εκφράσεις. Και τώρα τι λέει ο Θεός δια του προφήτου; Ότι θα αφαιρεθεί το ύψος σου αυτό. Θα ταπεινωθείς. Θα καρπαζωθείς. Πρόσεξε. Λέει στο έκτο κεφάλαιο ο Θεός δια του Ιερεμίου. Ή ακόμη ο Ησαΐας λέγει: «Ταπεινωθήσεται τὸ ὕψος τῶν ἀνθρώπων». Ξέρετε όταν φάμε μία καρπαζιά, αμέσως κονταίνουμε· που σημαίνει ότι θα αφαιρεθεί αυτό το ύψος, δηλαδή αυτή η υπερηφάνεια. Όταν «έχομε την μύτη μας ψηλά», όπως λέμε.
Όμως αυτές τις έννοιες του βάθους, αγαπητοί μου, και του ύψους, ας τις δούμε κάπως πιο κοντά. Ανεξάρτητα πλέον από την παραβολή που μας έδωσε μόνο την αφορμή. Το βάθος και το ύψος συνιστούν τις διαστάσεις ενός σπουδαίου πράγματος. Και ταυτόχρονα συνυπάρχουν. Όπως οι ρίζες με τις κορυφές ενός δένδρου: οι ρίζες είναι βαθιά στο έδαφος, οι κορυφές είναι πάνω ψηλά. Συνυπάρχουν όμως σε ένα φυτό. Έτσι κι εδώ συνυπάρχει το ύψος, συνυπάρχει και το βάθος. Η θεολογία έχει και βάθος, έχει και ύψος.
Και βάθος σημαίνει κάτι το πολυδιάστατο και ανεξάντλητο· ενώ ύψος σημαίνει το μεγαλειώδες. Ο Θεός έχει και βάθος, αν θέλετε, βάθη, σε πληθυντικό αριθμό, έχει και ύψη, ύψος. Λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι τα βάθη του Θεού ερευνά μόνον το Πνεύμα το Άγιον ως ομοούσιον. Ποιος μπορεί να ερευνήσει τα βάθη του Θεού; Μόνον το Πνεύμα το Άγιον. Γιατί; Επειδή είναι ομοούσιον με τον Πατέρα, γι' αυτόν τον λόγο γνωρίζει τα βάθη του Θεού το Πνεύμα το Άγιον. Τα κτίσματα δεν μπορούν. Ούτε οι άνθρωποι, ούτε οι άγγελοι.
Αναφωνεί μάλιστα ο Απόστολος Παύλος και λέγει: «Ὦ βάθος πλούτου καὶ σοφίας καὶ γνώσεως Θεοῦ!». Είδατε; Βάθος πλούτου. «Ὦ ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ!». Αἱ μέθοδοι του Θεού είναι ανεξιχνίαστοι. Τι ο Θεός παρασκευάζει, τι δρόμο οδηγεί, πώς φθάνει εκεί που θέλει να φθάσει ο Θεός, δεν μπορούμε εμείς οι άνθρωποι να ερευνήσομε. Ένα ελάχιστο ποσοστόν μπορούμε από τας μεθόδους του Θεού κάπου κάτι να καταλαβαίνομε. Αρκεί να σκεφθείτε ότι ο άνθρωπος ο οποίος είναι πιστός, μια περιπέτειά του, κάπου την ερμηνεύει. Οι άλλοι απέξω…είναι εκείνο που λέγει ο Δαβίδ ο ψαλμωδός: «Και με κοροϊδεύουν –λέει- και με βρίζουν. ‘’Τώρα συ που περνάς αυτά που περνάς, ποῦ ἐστὶν ὁ Θεός σου;’’». «Πού είναι ο Θεός σου να σε βοηθήσει;». Γιατί; Είναι αφιλόσοφοι. Είναι έξω από τη γνώση των μυστηρίων του Θεού. Ο πιστός όμως; Ω, ο πιστός. Α, πάρτε παράδειγμα τον Ιώβ. Οι τρεις φίλοι του του λένε...’’Κάτι πρέπει να έκανες, πρέπει να εξόργισες τον Θεόν’’ κ.τ.λ. κ.τ.λ. Μόνο ο Ιώβ μπορεί κάπου κάπως να εξερευνήσει τα πράγματα. Διότι… κι εκείνος βέβαια δεν ήξερε πολλά. Δεν ήξερε ότι πίσω από τον εαυτόν του υπήρξε ένα προσκήνιον. Να δει ότι ο διάβολος εζήτησε από τον Θεόν να δοκιμαστεί έτσι ο Ιώβ. Βλέπετε; Τα μυστήρια του Θεού, αι οδοί, δηλαδή τα μονοπάτια, αι μέθοδοι του Θεού.
Ωστόσο μιλάει ο ευαγγελιστής Ιωάννης για την αγάπη του Θεού και λέγει: «Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε …» κ.τ.λ. Τόσο πολύ. Πόσο; Όταν λέμε σε ένα μικρό παιδάκι, πολλάκις σας το έχω πει αυτό: «Με αγαπάς;». «Ναι». «Πόσο με αγαπάς;». Και δεν έχει άλλο τρόπο να το εκφράσει αυτό, ανοίγει τα χεράκια του και λέει: «Τόσο σε αγαπάω». Είναι τόσο χαριτωμένο αυτό το άνοιγμα των χεριών! Για να δείξει το παιδάκι πόσο αγαπάει. Έτσι λοιπόν, εκείνο το «οὕτω», «τόσο», αγαπητοί μου, δεν το καταλαβαίνομε. Δείχνει το ανεξιχνίαστον βάθος της αγάπης του Θεού.
Αλλά και το πολυμερές και το πολύτροπον του Θεού. Ξέρετε πώς αρχίζει η προς Εβραίους επιστολή; «Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως ὁ Θεός...» κ.τ.λ. κ.τ.λ. που εκφράζουν ταυτόχρονα και την σοφία Του. «Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως». Γι'αυτό γράφει στους Εφεσίους ο Παύλος και λέει: «Ἐν ἀγάπῃ ἐῤῥιζωμένοι καὶ τεθεμελιωμένοι ἵνα ἐξισχύσητε καταλαβέσθαι (:για να μπορέσετε να κατανοήσετε, να καταλάβετε) σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις(:μαζί με όλους τους αγίους) τί τὸ πλάτος καὶ μῆκος καὶ βάθος καὶ ὕψος, γνῶναί τε τὴν ὑπερβάλλουσαν τῆς γνώσεως ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ(:να μπορέσετε να γνωρίσετε αυτήν την αγάπη που υπερβάλλει ο Θεός, υπερβάλλει πάσαν άλλην γνώσιν), ἵνα πληρωθῆτε εἰς πᾶν τὸ πλήρωμα τοῦ Θεοῦ». Ναι. Μόλις να αγγίξομε, μόλις να μπούμε στο μυστήριον αυτής της αγάπης του Θεού. Αρκεί να σκεφθούμε ότι στους αγίους και εις τους αγγέλους θα εκτυλίσσεται η γνώσις του Θεού στην αιωνιότητα, για να συλλάβομε το ασύλληπτον βάθος του Θεού. Εις το διηνεκές.
Μάλιστα, εκείνο το «ἀλληλούια», που λένε οι άγιοι άγγελοι, «ἀλληλούια», «ἀλληλούια!». Δεν βαρύνονται; Δεν αισθάνονται κάτι που είναι ανιαρόν; Λέμε - κι άλλοτε σας το έχω πει αυτό- το εξής παράδειγμα: Μπαίνομε μέσα σε μία αίθουσα ενός μουσείου· που έχει έργα τέχνης κ.λπ. Βλέπουμε τον πρώτο πίνακα… «Αααα!», λέμε, «Τι ωραίος…! Ααα!», λέμε. Πάμε στον δεύτερο, λέμε: «Α, τι ωραίος που είναι αυτός ο πίνακας!». Πάμε στον τρίτο, θαυμάζοντες, στον τέταρτο διαρκώς έτσι. Αν κάποιος ήταν δίπλα μας και δεν είχε μάτια, ήταν τυφλός, θα άκουγε διαρκώς ένα «Α, τι ωραίο είναι αυτό, α, τι ωραίο είναι αυτό». «Α, τι ωραίο είναι αυτό!». Και θα έλεγε: «Μα δεν βαρέθηκε αυτός που βλέπει την έκθεση να λέει το ‘’Α, τι ωραίο, α, τι ωραίο;’’. Μα αφού εκδιπλώνεται κάτι καινούριο, αφού ξετυλίγεται κάτι ωραίον, γιατί δεν θα εκφράσει την έκπληξή του διαρκώς και διαρκώς. Αυτό είναι. Η γνώσις του Θεού, και εις τους αγίους αγγέλους και εις τους ανθρώπους, αγαπητοί μου, διαρκώς εκδιπλούται. Έως πού; Έως πότε; Εις το διηνεκές!!! Αφού ο Θεός είναι άπειρος. Και αιώνιος και άπειρος.
Έτσι, λοιπόν, στην Βασιλεία του Θεού, αν θα ρωτήσετε, δεν θα έχομε μίαν ανίαν; Ανία στην Βασιλείαν του Θεού; Όταν θα βλέπομε το βάθος του πλούτου της θεότητος!
Έτσι λοιπόν, αγαπητοί, υμνούμε και δοξάζομε διαρκώς τον Θεό. Ή, αν θέλετε να μιλήσομε, και για το ύψος του Θεού· που εκφράζει το μεγαλείο Του, εκφράζει την δόξα Του. Έτσι το ύψος του Θεού εκφράζεται από το βάθος του Θεού, που και τα δυο, όπως σας είπα στην αρχή, συνυπάρχουν. Όπως το δένδρο, σας είπα, οι ρίζες και οι κορυφές του.
Αλλά και αυτά που ενεργεί ο Θεός, ανήκουν στην κατηγορία του βάθους και του ύψους. Όχι μόνον Αυτός καθ’ εαυτόν, αλλά και τα έργα Του. Κάποτε ο Ησαΐας είπε στον βασιλέα Άχαζ να ζητήσει, για την πίστωση των λόγων του Θεού, ότι αυτά που του λέει θα γίνουν, ένα θαύμα ύψους ή βάθους· αλλά κάπου αμφέβαλε ο βασιλιάς και του λέει του βασιλέως ο προφήτης: «Ζήτησε σημεῖον ὕψους ἢ βάθους. Ζήτησέ μου, τι θέλεις». Ένα σημάδι, δηλαδή ένα θαύμα ύψους, φερειπείν, να βλέπεις τα αστέρια να κουνάνε στον ουρανό, χωρίς συννεφιά να σκιάσει ο ήλιος. Σημεῖον είναι. Ή βάθους: Να ανεβαίνουν οι νεκροί απάνω στη γη! Από τον Άδη! «Ζήτησέ μου ή το ένα ή το άλλο». Βέβαια δεν ζήτησε ο Άχαζ. Και τον επέπληξε ο Ησαΐας. Και του λέει: «Εσύ δεν ζητάς. Και, κατά κάποιον τρόπον, ενοχλείς τον Κύριον, γιατί Εκείνος μου είπε να σου ζητήσω να πεις ένα σημείον βάθους ή ύψους. «Αἴτησαι σεαυτῷ» ,λέει, σημεῖον παρὰ Κυρίου Θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕψος». Είναι στο έβδομο κεφάλαιο, στίχος 10ος.
Κι επειδή εκείνος, σας είπα, αρνήθηκε, ίσως να υπήρχε μία, κάποια απιστία κάπου, ο Θεός υπόσχεται ότι θα δώσει. Εσύ δεν ζητάς αλλά ο Θεός θα δώσει, από μόνος Του πλέον, το σημεῖον του Εμμανουήλ! Ποιο είναι το σημείο του Εμμανουήλ; Είναι η ενανθρώπησις του Θεού Λόγου. Και αυτό ήτο σημείον και βάθους και ύψους. Ακούστε πώς. Η ενανθρώπησις του Θεού Λόγου. Όταν οι Εβραίοι ζήτησαν σημείον ύψους, το ζήτησαν από τον Χριστόν. Όπως κάποτε έδωσε σημείον ύψους ο Θεός στον Μωυσή με το μάννα. Γιατί το μάννα έπεσε, λέει, από τον ουρανό. Φυσικά, ποιον ουρανό; Όχι κανένα ουρανό… στον έβδομο ουρανό; Όχι κανένα ουρανό… στον έβδομο ουρανό. Φυσικά μέσα στον μετεωρολογικόν, θα λέγαμε, ουρανόν. Εκεί πού πετάνε τα πουλιά κ.τ.λ. Και, έχοντας αυτήν την εμπειρίαν, το οποίον βεβαίως Μωυσέα τιμούσαν ιδιαιτέρως, που έδωσε ένα σημείον ύψους, το είπαν και εις τον Χριστόν. «Ναι», λέει, «ναι. Θα σας δοθεί σημείον. Όχι όμως αυτήν την στιγμή ακόμα».
Και μετά; Ποιο είναι το σημείον του βάθους; Του βάθους, αγαπητοί μου, είναι θαύμα καταπληκτικόν. Βάθους είναι η Ανάσταση του Χριστού. Ύψους η Ανάληψις του Χριστού. Ναι. Ανελήφθη ο Χριστός εις τον ουρανόν. Και τον είδαν τουλάχιστον στην Ανάληψή Του, εκατόν είκοσι πρόσωπα που ήσαν παρόντες! Μεταξύ αυτών και η Υπεραγία Θεοτόκος. Και εφόσον ο Θεός έχει βάθος και ύψος, τότε και η Θεολογία έχει βάθος και ύψος. Και ο μακάριος εκείνος που το αντελήφθη, από μας τους πιστούς, ότι ο Θεός έχει και ύψος και βάθος, τότε απολαμβάνει την θεολογία του Ευαγγελίου, την θεολογία της Ενανθρωπήσεως.
Θυμηθείτε, με ένα σχηματάκι μικρό, παραδειγματάκι. Όταν, μας σημειώνει ο Λουκάς, όλη νύχτα οι ψαράδες, ο Πέτρος και οι λοιποί, προσπαθούσαν κάτι να πιάσουν, είναι τότε η πρώτη γνωριμία του Χριστού με τους μαθητάς και δεν έπιασαν λέπι, τότε το πρωί ξημερώθηκαν. Ο Κύριος ζήτησε το καΐκι του Πέτρου, για να μπει εκεί και από εκεί να μιλήσει. Μετά από την ομιλία, που ήταν πολύ πλήθος κόσμου εις την παραλία, λέγει εις τον Πέτρον: «Ἐπανάγαγε εἰς τὸ βάθος καὶ χαλάσατε τὰ δίκτυα ὑμῶν εἰς ἄγραν». Δηλαδή «απλώστε τα δίχτυα σας, αλλά σε βάθος. Κι εκεί», λέγει, «θα πιάσετε πολλά ψάρια». Πόσα ψάρια; Πάρα πολλά ψάρια. Τι είπε; «Ἐπανάγαγε –λέει στον Πέτρο- εἰς τὸ βάθος»! Εκεί είναι τα ψάρια. Και είναι γνωστό, η αρχαία φιλοσοφία, στο όνομα Ι.Χ.Θ.Υ.Σ. δημιουργεί μία ακροστιχίδα, που είναι Ιησούς Χριστός Θεού Υιός Σωτήρ. Αυτός είναι ο Ι.Χ.Θ.Υ.Σ. Ο νοητός ΙΧΘΥΣ. Δηλαδή «θα βρεις τον ιχθύν, θα βρεις Εμένα, όταν πας εις το βάθος των Γραφών. Εκεί πραγματικά θα αντιληφθείς το βάθος». Και το βάθος αυτό ανήκει στον ωκεανό της Θεολογίας.
Όπως λέγει ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας: «Βάθος τῶν ἱερῶν γραφῶν ἡ κεκρυμμένη γνῶσις». Όχι να διαβάσομε πρόχειρα και τέλειωσε κ.λπ. Όχι. Βάθος. Και όπως συνηθίζω να το λέω, με χαρτί και με μολύβι και με προσευχή. Πήρατε την Αγία Γραφή στα χέρια σας; Πείτε δυο λόγια προσευχής. Αν δεν πούμε, αν δεν πούμε λίγο προσευχή, κινδυνεύομε τουλάχιστον από δύο άσχημα πράγματα. Να μην καταλάβομε τίποτα, να μην πάμε εις τα βαθέα της μελέτης. Αλλά και το χειρότερο, να ερμηνεύσομε κακώς και τότε να πέσομε και να πιστέψομε κάποια αίρεση. Πρέπει λοιπόν έτσι να είναι το πράγμα.
Βάθος και ύψος, όμως, έχει και ο άνθρωπος, αγαπητοί. Όχι μόνον ο Θεός. Σαν εικόνα του Θεού που είναι ο άνθρωπος, έχει και αυτός το βάθος του και το ύψος του. Άραγε αυτό μπορούμε να το καταλάβομε; Κι αυτό το βάθος ευρίσκεται και το ύψος και στην ψυχή του και εις το σώμα του. Είναι θανάσιμον αμάρτημα να χωρίζομε τον άνθρωπο σε ψυχή και σώμα. Μη σας κάνει εντύπωση. Εάν η πράξη της Εκκλησίας… λέμε…: «Κύριε, βοήθησε τον άνθρωπον αυτόν και στην ψυχή και στο σώμα», ξέρετε γιατί; Η Εκκλησία δεν εισάγει την δυαρχία. Αλλά ήταν συνηθισμένοι οι άνθρωποι να χωρίζουν το σώμα από την ψυχή. Δεν έχομε σώμα και ψυχή. Έχομε τον άνθρωπο, που αποτελείται από το σώμα και από την ψυχή. Ναι. Αυτόν τον διαφορισμόν η εβραϊκή φιλολογία τον αγνοεί. Αυτό είναι μόνο στην ελληνική φιλολογία. Πάντως πρέπει να ξέρομε ότι ο άνθρωπος είναι ένα όλον, ένα σύνολον. Ε, λοιπόν, βρίσκεται αυτό το βάθος και στην ψυχή –αναγκαζόμαστε να χωρίσομε, για λόγους να κατανοούμε δηλαδή- και στην ψυχή και στο σώμα.
Λέγει η Γραφή· είναι στην Ιουδήθ αυτό που θα σας πω, στο 8ον κεφάλαιον: «Βάθος καρδίας ἀνθρώπου οὐχ εὑρεθήσεται». «Το βάθος της καρδιάς του ανθρώπου δεν μπορεί να ευρεθεί». Πολλές φορές το ακούμε, ότι ο άνθρωπος είναι ένα βάθος, ένα ανεξιχνίαστο μυστήριο. Και ο ίδιος δεν μπορεί να ξέρει τον εαυτόν του. Πολύ περισσότερο ένας τρίτος απέξω. Μόνο ο Θεός ξέρει τα βάθη του ανθρώπου. Και όπως λέγει ο Ψαλμωδός εις τον 129ον Ψαλμόν του: «Ἐκ βαθέων ἐκέκραξά σέ, Κύριε». «Από τα βάθη μου», λέει, «σου φώναξα, προσευχήθηκα». Ποιο είναι αυτό το βάθος που λέει ο Δαβίδ; Και ο ίδιος αγνοεί το βάθος το δικό του. Όπως ο κάθε άνθρωπος αγνοεί το βάθος του. Και ο ιερός Ιουστίνος ομιλεί περί «τῶν βαθέων τῆς καρδίας καὶ τοῦ νοῦ».
Αλλά και η σωματική του κατασκευή και λειτουργία έχει ένα ανεξιχνίαστον βάθος. Πόσα χρόνια έχουν περάσει μέχρι σήμερα και σου λέει: «Πρέπει να είναι κάτι γονίδια…-έτσι τα ονόμασε- πρέπει να είναι κάτι τέτοια, κάτι τέτοια, που να διευθύνουν τον άνθρωπο, ξέρω ‘γω, τα ορμέφυτά του κ.τ.λ.». Τώρα ψάχνομε και βρίσκομε πράγματα που είναι καταπληκτικά. Ε, λοιπόν πέστε μου, μόνο η ψυχή έχει βάθος; Το σώμα δεν έχει βάθος; Ασφαλώς ναι. Έτσι έχομε και τα περί της κατασκευής του ανθρώπου, που διαρκώς εκδιπλούται η κατασκευή του ανθρώπου. Ποιος έφθασε εις το τελευταίο σκαλοπάτι γνώσεως του ανθρωπίνου σώματος;
Ποιος θα απαντήσει τι είναι ζωή; Μπορούμε να πούμε πολλές περιφράσεις περί ζωής. Ουσιαστικά το φαινόμενον της ζωής, αγαπητοί μου, μας είναι άγνωστον. Για να σας δείξω ότι και ο άνθρωπος έχει και βάθος και ύψος
Κι έτσι ο άνθρωπος δυστυχώς περιφρονεί ο ίδιος το δικό του βάθος, αλλά και αποκόπτει τον εαυτόν του από το δικό του ύψος. Όταν κάπου σκανδαλίστηκαν οι μαθηταί… «Εάν δείτε», λέει ο Χριστός, «να ανεβαίνει ο Υιός του ανθρώπου εκεί που ήταν πρώτα»· αποκάλυψις ύψους. «Έτσι, άνθρωποι, με βασανίζετε, υφίσταμαι μαρτύριον». Όπως οι επτά Μακκαβαίοι που είναι χαρακτηριστική η περίπτωσις του μαρτυρίου των στην Παλαιά Διαθήκη: «Ξέρεις εγώ, ο άνθρωπος, ποιος είμαι; Εγώ θα ξαναζήσω πάλι»!. Είναι εκείνο που έλεγε ο Ιώβ: ότι «το δέρμα μου», λέει, «περνάει, θα μου το κάνει καινούριο. Ξέρεις ποιος θα γίνω;». Ορίστε.
Αγαπητοί, το θέμα είναι ότι ο άνθρωπος έχει βάθος, έχει ύψος. Μπροστά στο σύμπαν, τι είναι ο άνθρωπος; Ένα απλό σημείον. Κι όμως, με βάθος και ύψος ασυγκρίτως μεγαλύτερα από τα αχανή βάθη του σύμπαντος. Αφού Αυτός ο Θεός πήρε την ανθρωπίνη διάσταση, για να μας πει τι είμαστε! Παραπονείται ο Θεός όταν λέγει: «Ἐγὼ εἶπα· θεοί ἐστε. Ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε». «Δεν δίδετε καμίαν αξίαν εις την ύπαρξή σας». Και θέλει να δείξει το μεγαλείον του ανθρώπου, που ο ίδιος ο άνθρωπος δεν το εκτιμά. Όπως σε ένα αρχιτεκτόνημα παίζει το φως με τις σκιές και αποκαλύπτεται το καλλιτέχνημα, έτσι το βάθος και το ύψος αποκαλύπτουν το καλλιτέχνημα «άνθρωπος».
Η παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου μας έδωσε απλώς την αφορμήν. Ο Τελώνης έζησε το βάθος και το ύψος, που επήνεσε Αυτός ο Ίδιος ο Κύριος.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,
ψηφιοποίηση και επιμέλεια της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας:
Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
Απομαγνητοφώνηση ομιλίας δια χειρός του αξιοτίμου κ. Αθανασίου Κ.
https://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/omiliai_kyriakvn/omiliai_kyriakvn_823.mp3