Προς την Κυπριακή Κυβέρνηση, τη Βουλή των Αντιπροσώπων, τη Νομική Υπηρεσία και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς
Ο νέος Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας της Κύπρου του 2026 δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως εσωτερική υπόθεση της Εκκλησίας. Η Εκκλησία έχει συνταγματικά κατοχυρωμένη αυτονομία. Η αυτονομία όμως δεν σημαίνει ότι ένας εσωτερικός Καταστατικός Χάρτης μπορεί να παραμερίζει θεμελιώδεις αρχές του Συντάγματος, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και της δίκαιης δίκης.
Μια προσεκτική ανάγνωση του ίδιου του νέου Χάρτη δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.
Άρθρο 65 — δίκες χωρίς ακροατήριο
Ο νέος Χάρτης προβλέπει ότι όλες οι δικαστικές διαδικασίες διεξάγονται χωρίς παρουσία ακροατηρίου. Αυτό δημιουργεί ευθεία σύγκριση με το άρθρο 30 του Συντάγματος, που κατοχυρώνει τη δημόσια ακροαματική διαδικασία, και με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, που θεωρεί τη δημόσια δίκη βασική εγγύηση της δικαιοσύνης.
Η μυστική δίκη δεν μπορεί να αποτελεί τον κανόνα. Ο αποκλεισμός του κοινού απαιτεί ειδική και αναλογική δικαιολόγηση.
Άρθρο 66§2 — αποκλεισμός των πολιτειακών δικαστηρίων
Ακόμη σοβαρότερο είναι το άρθρο 66§2, το οποίο ορίζει ότι δεν επιτρέπεται σε κληρικό να προσφεύγει στα πολιτειακά δικαιοδοτικά όργανα για την επίλυση εκκλησιαστικών διαφορών.
Εδώ τίθεται ένα θεμελιώδες συνταγματικό ερώτημα: Μπορεί ένας εσωτερικός Καταστατικός Χάρτης να αποκλείσει την πρόσβαση ενός πολίτη στα δικαστήρια της Κυπριακής Δημοκρατίας;
Το άρθρο 30 του Συντάγματος κατοχυρώνει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Το άρθρο 110 κατοχυρώνει την εκκλησιαστική αυτονομία. Η σχέση αυτών των δύο διατάξεων απαιτεί άμεσο και ανεξάρτητο δικαστικό έλεγχο.
Άρθρο 38 — απουσία ρητής κατοχύρωσης δικηγόρου
Το άρθρο 38 αναγνωρίζει σειρά δικαιωμάτων στον κατηγορούμενο, όπως ενημέρωση για την κατηγορία, χρόνο προετοιμασίας και εξέταση μαρτύρων. Όμως δεν κατοχυρώνει ρητά το δικαίωμα να υπερασπιστείται μέσω δικηγόρου. Αυτό δημιουργεί σοβαρό ζήτημα, διότι το άρθρο 30 του Συντάγματος και το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ αναγνωρίζουν το δικαίωμα υπεράσπισης μέσω συνηγόρου.
Ένας Καταστατικός Χάρτης που οργανώνει «Ποινική Δικονομία» οφείλει να είναι απολύτως σαφής ως προς αυτό.
Άρθρο 70 — ο Αρχιερέας ως δικαστής
Ο Χάρτης αναθέτει στον Αρχιερέα δικαστικές αρμοδιότητες και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, την εκδίκαση και επιβολή ποινών. Αυτό δημιουργεί σοβαρό ζήτημα αμεροληψίας όταν ο ίδιος Αρχιερέας έχει προηγουμένως εμπλακεί στην καταγγελία, διερεύνηση ή διοικητική διαχείριση της υπόθεσης.
Η αρχή της δίκαιης δίκης δεν απαιτεί μόνο ο δικαστής να είναι πραγματικά αμερόληπτος. Απαιτεί και να μην υπάρχει αντικειμενικά δικαιολογημένη αμφιβολία για την αμεροληψία του.
Άρθρο 16 — η «ηθική απόδειξη»
Ο Χάρτης επιτρέπει στους εκκλησιαστικούς δικαστές να μην ακολουθούν αυστηρά τους νομικούς κανόνες περί αποδείξεων και να κρίνουν «κατά συνείδησιν».
Η ευελιξία στην απόδειξη δεν είναι από μόνη της παράνομη.
Όταν όμως συνδυάζεται με μη δημόσια διαδικασία, περιορισμούς στη δικογραφία και ανεπαρκείς εγγυήσεις νομικής εκπροσώπησης, δημιουργείται σοβαρό ζήτημα ως προς την αρχή της ισότητας των όπλων και της αντιδικίας.
Άρθρα 47 και 48 — αλλαγή ή προσθήκη κατηγοριών
Ο νέος Χάρτης επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, να μεταβληθεί ή να προστεθεί κατηγορία κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Αυτό μπορεί να είναι συμβατό με τη δίκαιη δίκη μόνο εφόσον ο κατηγορούμενος ενημερώνεται πλήρως και του παρέχεται πραγματικός χρόνος και δυνατότητα να προετοιμάσει την υπεράσπισή του. Δεν μπορεί κάποιος να δικαστεί ουσιαστικά για κάτι για το οποίο δεν γνώριζε ότι κατηγορείται.
Άρθρο 66 — επιτάχυνση της διαδικασίας
Ο Χάρτης επιτρέπει την επιτάχυνση της προδικασίας και της δίκης σε περιπτώσεις που θεωρείται ότι απειλείται το κύρος της Εκκλησίας, η εκκλησιαστική ειρήνη ή υπάρχει «σκανδαλισμός των πιστών».
Η ανάγκη ταχείας διαδικασίας μπορεί να είναι θεμιτή. Δεν μπορεί όμως να χρησιμοποιείται ώστε να περιορίζεται ο χρόνος που χρειάζεται ο κατηγορούμενος για να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Η προστασία του «κύρους» ενός θεσμού δεν μπορεί να υπερισχύει του δικαιώματος ενός ανθρώπου σε δίκαιη δίκη.
⸻
Δεν ζητούμε κατάργηση της εκκλησιαστικής αυτονομίας Αυτό πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαρο.
Δεν αμφισβητείται το δικαίωμα της Εκκλησίας να διοικεί τις εσωτερικές της υποθέσεις.
Αμφισβητείται όμως εάν αυτή η αυτονομία μπορεί να φτάσει μέχρι:
την απαγόρευση πρόσβασης στα πολιτειακά δικαστήρια,
τη γενική μυστικότητα των δικών,
την ανεπαρκή κατοχύρωση νομικής υπεράσπισης,
τη συγκέντρωση διοικητικής και δικαστικής εξουσίας,
και διαδικασίες που μπορούν να επιτρέψουν αλλαγή της κατηγορίας χωρίς ουσιαστική δυνατότητα υπεράσπισης.
Αυτά δεν είναι θεολογικά ζητήματα. Είναι ζητήματα Κράτους Δικαίου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
⸻
Το αίτημά μας
Καλούμε την Κυπριακή Κυβέρνηση, τη Βουλή και τη Νομική Υπηρεσία να προχωρήσουν σε ανεξάρτητο έλεγχο συνταγματικότητας και νομιμότητας των συγκεκριμένων διατάξεων του νέου Καταστατικού Χάρτη.
Καλούμε επίσης τους αρμόδιους ευρωπαϊκούς θεσμούς να εξετάσουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, τη συμβατότητα των σχετικών διαδικασιών με τις ευρωπαϊκές αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
Και ζητούμε από την Εκκλησία της Κύπρου να απαντήσει δημόσια:
Γιατί όλες οι εκκλησιαστικές δίκες πρέπει να γίνονται χωρίς ακροατήριο;
Γιατί ένας Καταστατικός Χάρτης που προβλέπει ποινική διαδικασία δεν κατοχυρώνει ρητά το δικαίωμα σε δικηγόρο;
Γιατί ένας κληρικός στερείται εκ των προτέρων το δικαίωμα προσφυγής στα πολιτειακά δικαστήρια;
Ποιες δικλείδες εξασφαλίζουν ότι ο δικαστής είναι πραγματικά και αντικειμενικά αμερόληπτος;
⸻
Η τελική αρχή είναι απλή Η Εκκλησία έχει αυτονομία. Η Πολιτεία έχει Σύνταγμα. Ο άνθρωπος έχει δικαιώματα. Και κανένας Καταστατικός Χάρτης δεν μπορεί, από μόνος του, να αποφασίσει ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα παύουν να ισχύουν μέσα σε έναν συγκεκριμένο θεσμό.
Εάν οι συγκεκριμένες διατάξεις είναι συμβατές με το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, ας το αποδείξει ο αρμόδιος δικαστικός έλεγχος. Εάν δεν είναι, ας τροποποιηθούν. Και εάν η εφαρμογή τους έχει ήδη οδηγήσει σε συγκεκριμένες παραβιάσεις δικαιωμάτων, αυτές πρέπει να διερευνηθούν και να αποκατασταθούν.
Γιατί η δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι εκκλησιαστική ή πολιτειακή. Η δικαιοσύνη πρέπει να είναι δίκαιη.
Ομάδα Ιερέων και Θεολόγων Κύπρου
05/10/2026